Nhiều dự báo những tháng còn lại trong năm, tình hình nhập siêu sẽ giảm, cán cân thương mại được cải thiện, nhưng đây mới chỉ là kết quả của việc lập hàng rào thuế quan, còn các hàng rào kỹ thuật và thương mại (phi thuế quan) phù hợp với các quy định của WTO thì vẫn chưa được chú ý.

Mới chỉ có hàng rào thuế nhập khẩu

Nhà máy sản xuất ôtô Xuân Kiên đầu tư thiết bị sản xuất linh kiện nhằm giảm nhập khẩu phụ tùng sản xuất xe. Ảnh: V.H.

Nhận định nguyên nhân khiến kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh trong thời gian qua là do mặt hàng ô tô độc chiếm vị trí quan trọng, các nhà hoạch định chính sách đã quyết định tăng thuế nhập khẩu ô tô và linh kiện lắp ráp ô tô để kìm hãm tốc độ nhập khẩu.

Từ đầu năm đến nay, Việt Nam đã 2 lần tăng thuế nhập khẩu ô tô và đã có tác dụng nhất định. Con số của Bộ Công thương chứng minh, trong tháng 7, ô tô nguyên chiếc nhập khẩu giảm 23% so với tháng 6, trong đó ô tô dưới 12 chỗ giảm 11,12%.

Ý kiến của Bộ Công thương là sẽ còn tiếp tục tăng thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc bởi dẫu có giảm trong tháng qua, nhưng tính chung từ đầu năm đến nay ô tô nguyên chiếc nhập khẩu vẫn tăng tới 265,7%, trong đó xe dưới 12 chỗ tăng 443,9% so với cùng kỳ.

Nhiều mặt hàng tiêu dùng xa xỉ khác như vàng, điện thoại, mỹ phẩm… cũng đã chính thức được thông báo tăng thuế nhập khẩu trong thời gian qua, do vậy, hy vọng sẽ có những tác động phản hồi tốt trong những tháng cuối năm và nhịp điệu nhập khẩu các mặt hàng này sẽ bớt sôi động.

Ông Trần Du Lịch, Viện trưởng Viện Kinh tế TPHCM nhận định, nếu so sánh tương quan các mặt hàng xuất và nhập, các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu là xuất dưới dạng thô như dầu thô, than đá, gạo, điều nhân, cao su, thủy sản đông lạnh và gia công quần áo, giày dép… Đây lại là những mặt hàng đang bị các nước nhập khẩu lập các hàng rào kỹ thuật và thương mại kiểm soát rất gắt gao về chất lượng, dư lượng hóa chất, điều kiện xã hội…

Trong khi đó, cân đối các mặt hàng nhập khẩu cho thấy Việt Nam chủ yếu nhập các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như ô tô, xe máy, điện thoại, máy tính, ti vi, tủ lạnh, máy giặt, máy móc thiết bị sản xuất, nguyên nhiên liệu phục vụ sản xuất…

Đây chính là nguyên nhân khiến kim ngạch nhập siêu tăng rất cao khi giá thế giới tăng mạnh, nền sản xuất trong nước lại phụ thuộc vào nguyên nhiên liệu nhập khẩu. Đơn cử, chỉ mặt hàng xăng dầu nhập khẩu trong 7 tháng qua, lượng nhập khẩu chỉ tăng có 11,1% nhưng giá thì tăng tới 90%; các loại nguyên liệu sản xuất nhập khẩu khác tăng đáng kể cả về giá lẫn lượng như thép thành phẩm, phôi thép, phân urê, dầu mỡ động thực vật, bột giấy…   

 Lập hàng rào kỹ thuật thương mại

Tình hình nhập siêu trong 7 tháng qua đã đạt 15 tỷ USD, bằng 40% so với kim ngạch xuất khẩu, tăng 2,4 lần so với cùng kỳ, là rất đáng lo. Ông Trần Du Lịch cho rằng, các chính sách ngăn chặn tình trạng hàng hóa các nước tràn ồ ạt vào Việt Nam gây nên nhập siêu của VN mới chỉ có hàng rào thuế quan - một hình thức không được khuyến khích nhiều.

Như vậy, giải pháp trước mắt có thể sử dụng công cụ thuế để tăng thuế nhập khẩu các mặt hàng không khuyến khích sử dụng, tuy nhiên, về lâu dài, phải nhanh chóng lập hàng rào kỹ thuật và thương mại để bảo vệ người tiêu dùng và các nhà sản xuất chân chính trong nước.

Việc xây dựng các tiêu chuẩn để kiểm soát đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam hiện nay thực hiện quá chậm. Nhiều loại hàng hóa tiêu dùng bị thả nổi chất lượng vì chưa có các tiêu chí kiểm soát chất lượng, giá cả, điều kiện xã hội hàm chứa trong sản phẩm… và cả chưa có bộ máy cũng như thiết bị vận hành để thực hiện.

Thiệt thòi nhãn tiền là không chỉ để cho hàng ngoại tràn vào Việt Nam cạnh tranh với hàng hóa sản xuất trong nước, nhiều doanh nghiệp điêu đứng vì không thể cạnh tranh do giá hàng nhập khẩu rẻ bất thường, nhất là một số hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc.

Thêm vào đó, chất lượng nhiều loại nguyên vật liệu và hàng hóa không được kiểm soát đã ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, gây hậu quả xấu đến các ngành sản xuất, gây ô nhiễm môi trường…

Hiện tượng khoai tây Trung Quốc đang tràn ngập thị trường phía Bắc làm khoai tây sản xuất trong nước không bán được, nhưng chất lượng khoai tây thế nào, có nhiều dư lượng hóa chất không cho phép sử dụng hay không, thì không thể kiểm soát. Các loại nông sản thực phẩm, hoa quả nhập khẩu ồ ạt từ Trung Quốc hiện nay cũng đang bị thả nổi chất lượng như vậy…

Hình ảnh người Hàn Quốc biểu tình phản đối việc nhập khẩu thịt bò từ Mỹ là một điều đáng suy ngẫm. Họ phản đối không thuần là sợ bệnh bò điên mà còn là để bảo vệ sản xuất nông nghiệp trong nước họ.

Còn ở nước ta, chất lượng thịt bò Mỹ nhập khẩu thì hình như trong quy định đã được ký kết giữa hai bên: là theo tiêu chuẩn của… Mỹ. Khẩn trương xây dựng và ban hành các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật và thương mại là việc làm cần thiết để lập nên hàng rào bảo vệ nền sản xuất trong nước và ngăn chặn làm sóng nhập siêu, nhất là khi bước qua năm sau, thị trường bán lẻ hàng hóa phải mở cửa hoàn toàn theo cam kết với WTO.