Nguyên nhân, theo ông Phạm Văn Khánh, Vụ trưởng Vụ Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng), là do chủ đầu tư chưa cân đối được nguồn vốn và chủ đầu tư cũng như nhà thầu còn lúng túng trong việc xác định thời điểm và giá vật liệu để tính trượt giá.

Ông Khánh cho biết, các dự án trước đây khi lập dự toán đã tính đến khả năng trượt giá và thường để dự phòng khoảng 15%. Tuy nhiên, từ đầu năm đến nay, các loại vật liệu xây dựng đã trượt giá tới 20 - 30%, thậm chí có mặt hàng còn tăng cao hơn. Chính vì vậy, gần như 100% dự án đều phải tính toán lại để bù trượt giá.

Trong khi đó, thực hiện chủ trương kiềm chế lạm phát của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương (là các chủ đầu tư) chỉ được phép sử dụng khoản ngân sách đã được cấp để thực hiện các dự án của mình. Cho đến nay, việc cắt giảm hoặc hoãn, giãn tiến độ, dồn vốn cho dự án nào đang trong quá trình thực hiện.

Tất nhiên, khi chưa giải quyết xong bài toán trên, thì việc giải ngân để thanh toán bù trượt giá cũng khó mà thực hiện. Từ thực tế trên, theo ông Khánh, việc các dự án bị trì hoãn, thi công cầm chừng hoặc ngừng hẳn thi công sẽ kéo dài thời gian thực hiện, gây lãng phí rất lớn. “Chỉ cần mỗi dự án chậm một tháng, thì sự lãng phí trên cả nước đã lên tới hàng ngàn tỷ đồng”, ông Khánh nói.

Để tháo gỡ vướng mắc cho chủ đầu tư cũng như nhà thầu thi công công trình, ông Khánh cho biết, trong tuần này, Bộ Xây dựng sẽ có văn bản hướng dẫn triển khai thực hiện Thông tư 09/2008/TT-BXD cụ thể hơn, nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án.

Theo tinh thần văn bản này, chi phí bổ sung bao gồm chi phí bổ sung cho những khối lượng đã thực hiện tính đến thời điểm lập dự toán (theo hướng dẫn của Thông tư 09/2008/TT-BXD) và chi phí bổ sung dự kiến cho khối lượng còn lại của hợp đồng. Đối với chi phí bổ sung dự kiến cho khối lượng còn lại của hợp đồng, chủ đầu tư và nhà thầu phải tính toán đầy đủ và dự phòng chi phí cho cả thời gian còn lại để thực hiện xong hợp đồng. Trường hợp sau khi điều chỉnh theo quy định tại Thông tư 09/2008/TT-BXD, nếu tiếp tục có biến động giá vật liệu xây dựng, làm vượt dự toán đã bổ sung, thì vẫn được thực hiện điều chỉnh tiếp.

Thời điểm để tính chênh lệch vật liệu là thời điểm nghiệm thu khối lượng hoàn thành theo giai đoạn (có thể theo tháng, quý hoặc giai đoạn quy định trong hợp đồng). Đối với hợp đồng không có tiến độ chi tiết, thì việc xác định khối lượng hoàn thành trong giai đoạn để tính chi phí xây dựng bổ sung do biến động giá vật liệu có thể căn cứ vào tiến độ thực tế thi công, biên bản nghiệm thu, nhật ký thi công công trình (chỉ được điều chỉnh đối với những khối lượng thực hiện từ ngày 1/1/2007).

Đặc biệt, ông Khánh nhấn mạnh, giá vật liệu tại thời điểm tính chênh lệch để điều chỉnh là giá vật liệu ứng với thời điểm nghiệm thu khối lượng hoàn thành do Liên sở thông báo hoặc công bố hoặc theo hoá đơn, chứng từ hợp lệ theo quy định của Bộ Tài chính phù hợp với mặt bằng giá thị trường nơi xây dựng công trình. Trường hợp, giá vật liệu do Liên sở thông báo thấp hơn giá thị trường, thì chủ đầu tư và nhà thầu thương thảo trên cơ sở giá thị trường có tính cạnh tranh, đồng thời cùng chia sẻ quyền lợi và trách nhiệm; nếu hai bên không thống nhất, trình người quyết định đầu tư xem xét, quyết định.

Đối với các dự án bị chậm tiến độ, ông Khánh cho biết, nếu việc chậm tiến độ thực hiện hợp đồng không do lỗi của nhà thầu, thì được điều chỉnh cho các khối lượng thực hiện từ năm 2007 theo quy định của Thông tư 09/2008/TT-BXD.

Trường hợp chậm tiến độ do lỗi của nhà thầu, Bộ Xây dựng sẽ kiến nghị Chính phủ cho phép vẫn được điều chỉnh giá, nhưng nhà thầu sẽ bị xử phạt theo quy định của pháp luật vì đã để chậm tiến độ.