Có mặt tại Guyane, Bộ trưởng Bộ Thông tin - truyền thông Lê Doãn Hợp cho rằng đây là niềm tự hào của VN, bắt đầu bước vào thời kỳ phát triển ngành thông tin - truyền thông. Nhưng VN sẽ khai thác và người dân sẽ được hưởng lợi gì từ vệ tinh? PV báo Tuổi Trẻ đã trao đổi cùng ông Trần Đức Lai, thứ trưởng Bộ Thông tin - truyền thông.VN sẽ sử dụng vệ tinh như thế nào? Ông Trần Đức Lai (ảnh), thứ trưởng Bộ Thông tin - truyền thông, nói:

- Các chuyên gia VN đã sang Guiana trước một tuần, hằng ngày đo đạc đúng qui trình và thông báo về. Các trạm điều khiển mặt đất ở Hà Tây và Bình Dương cũng đã sẵn sàng.

* Khi vệ tinh được phóng lên, bộ máy điều khiển vệ tinh sẽ phải tiếp nhận công việc ngay?

- Hiện VN đã có đội ngũ đông đảo để khai thác, cung cấp dịch vụ vệ tinh. Đội ngũ này đã có hơn 10 năm kinh nghiệm nên rất yên tâm. Nhưng mảng cán bộ điều khiển vệ tinh là rất mới. Vệ tinh phải được giữ đúng vị trí, đo đạc thông số hằng tuần để đảm bảo khai thác tốt. Hai trạm, mỗi trạm có hơn 20 cán bộ chuyên môn, đều đã được gửi đi đào tạo ở nước ngoài. Trang thiết bị cũng được đầu tư tốt nên tôi tin đội ngũ này sẽ bắt nhịp và làm việc tốt ngay khi vệ tinh vào quĩ đạo.

* Thưa ông, với giá cước của Vinasat 1, có thông tin băn khoăn nếu VN thuê vệ tinh của Thái Lan sẽ rẻ và tiết kiệm hơn?

- Có thông tin này nhưng tôi nghĩ không chính xác. Hiện nhiều nước có vệ tinh cho thuê nên lĩnh vực thông tin vệ tinh có cạnh tranh rất mạnh. VN mới phóng vệ tinh, vì vậy đơn vị khai thác quản lý là VNPT chắc chắn cũng phải tính toán một giá cước cạnh tranh nhất. Song điểm lợi lớn khác khi VN có Vinasat 1 là VN có thể chủ động về kế hoạch sử dụng, các hoạt động công ích như cung cấp thông tin đến vùng sâu, vùng xa sẽ được làm tốt hơn, đồng bào vùng sâu, vùng xa sẽ được hưởng lợi nhiều hơn.

* Như vậy, viễn cảnh vùng sâu, vùng hải đảo được sử dụng cả Internet băng thông rộng là có thể?

- Về mặt kỹ thuật, khi Vinasat 1 đi vào sử dụng, những khu vực thuộc vùng sâu, vùng xa, vùng hải đảo sẽ có thể tiếp cận các dịch vụ băng thông rộng. Tuy vậy, việc cung cấp dịch vụ ngoài công ích sẽ phải tính đến nhu cầu thực tiễn của người dân. Nên trước mắt chúng tôi sẽ phục vụ những nhu cầu cơ bản trước, sau đó dần đưa vào những dịch vụ cao hơn.

* Hiện các đơn vị viễn thông VN đang thuê vệ tinh của Thái Lan. Vậy việc chuyển về sử dụng Vinasat 1 đã được bắt đầu chưa?

- Chính phủ và Bộ Thông tin - truyền thông đã có thông báo cho các nhà khai thác, các đơn vị sử dụng thông tin vệ tinh cách đây sáu tháng để họ có kế hoạch chuyển đổi. Theo tôi được biết, hiện các đơn vị viễn thông, đài truyền hình đã đàm phán với các đối tác. Thời điểm chuyển đổi cụ thể sẽ phụ thuộc vào đàm phán với đối tác đang cho thuê vệ tinh. Sau khi Vinasat 1 phóng thành công, một tháng nữa phải đo thử lại và sau đó mới chính thức khai thác. Tuy vậy đến nay, theo tôi biết, đã có một số đơn vị bắt đầu chuẩn bị chuyển sang dùng Vinasat 1 ngay khi vệ tinh được bắt đầu khai thác vào tháng 6-2008.

Hành trình của Vinasat

- Năm 1995: Tổng cục Bưu điện đề xuất Chính phủ sự cần thiết phải có vệ tinh riêng.

- Tháng 12-1995: Chính phủ đồng ý về mặt chủ trương việc xây dựng dự án phóng vệ tinh.

- Năm 1999: Chính phủ thành lập Ban chỉ đạo quốc gia dự án Vinasat.

- Năm 2002: Chính phủ thông qua các nội dung cơ bản của báo cáo nghiên cứu khả thi dự án Vinasat.

- Tháng 5-2006: VNPT ký hợp đồng cung cấp vệ tinh, dịch vụ phóng, thiết bị trạm điều khiển vệ tinh Vinasat với nhà sản xuất Lockheed Martin Commercial Space Systems (Hoa Kỳ).

- Tháng 3-2008: Vinasat 1 được chuyển từ xưởng sản xuất tại Mỹ sang bãi phóng tại Trung tâm vũ trụ Guiana.

- Ngày 19-4-2008: Vinasat 1 chính thức được phóng lên vệ tinh.

* Theo thông tin từ Arianespace, thời gian cho phép thực hiện việc phóng vệ tinh Vinasat 1 cùng vệ tinh Star One C2 của Brazil là từ 19g16-20g23 ngày 18-4 (giờ Guiana) và thời điểm phóng chính thức được thống nhất là 19g17, tức 5g17 ngày 19-4 giờ Hà Nội.

Khoảng một tháng đầu tiên trên quĩ đạo, các chuyên gia của Lockheed Martin sẽ tiến hành đo kiểm kỹ thuật để khẳng định Vinasat 1 hoạt động ổn định trước khi bàn giao quyền kiểm soát và khai thác cho VNPT. Trong thời gian hoạt động, nếu Vinasat 1 bay chệch khỏi quĩ đạo thì các kỹ sư tại Đài điều khiển vệ tinh Quế Dương (Hà Tây) sẽ điều khiển để Vinasat 1 trở lại đúng quĩ đạo ban đầu.

Có thể phóng vệ tinh thứ 2

Theo dự kiến, khoảng từ giữa tháng năm VNPT sẽ đưa Vinasat 1 vào khai thác. Ông Bùi Thiện Minh, phó tổng giám đốc VNPT, cho biết Vinasat 1 sẽ cung cấp hai dịch vụ gồm cho thuê băng tần vệ tinh (cung cấp trọn bộ phát đáp trên băng tần vệ tinh, hoặc thuê lẻ dung lượng) và các dịch vụ trọn gói như: kênh thuê riêng, phát hình lưu động, đào tạo từ xa, truyền hình DTH, truyền hình hội nghị, truyền dữ liệu ngân hàng, đường truyền ISP, kênh thuê riêng cho di động, điện thoại vùng sâu vùng xa...VNPT cũng đã xây dựng hai phương án khai thác kinh doanh hợp lý trước nhu cầu của hai khối cơ quan, doanh nghiệp nhà nước và các đơn vị còn lại.

Với dung lượng tương đương 10.000 kênh thoại, Internet, truyền số liệu hoặc khoảng 120 kênh truyền hình, Vinasat 1 sẽ góp phần quan trọng vào quá trình hoàn thành kế hoạch phủ sóng viễn thông, Internet, truyền hình đến vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo, góp phần đưa người dân được tiếp cận nhiều hơn với các dịch vụ thông tin, truyền thông hiện đại, giá rẻ. Ước tính sau khoảng 9 - 10 năm mới thu hồi đủ số vốn hơn 200 triệu USD đầu tư cho Vinasat 1.

Tuy nhiên, VNPT đang kiến nghị Chính phủ có chính sách, cơ chế phù hợp hỗ trợ các nhà cung cấp dịch vụ cũng như các doanh nghiệp, khách hàng sử dụng hiệu quả dung lượng Vinasat 1, trong đó có việc ưu tiên cước băng tần trong giai đoạn chuyển đổi từ vệ tinh khác sang Vinasat 1. Ông Minh cho rằng cùng với sự phát triển của VN, nhu cầu sử dụng thông tin vệ tinh sẽ ngày càng nhiều và điều đó sẽ giúp việc thu hồi vốn, kinh doanh có lãi vệ tinh Vinasat 1 sẽ nhanh hơn, có thể chỉ từ 5-7 năm. Thậm chí khi nhu cầu trong nước và khu vực tăng cao, VN có thể tiếp tục phóng vệ tinh thứ hai để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Như vậy, sau nửa thế kỷ kể từ khi vệ tinh đầu tiên được phóng lên quĩ đạo, VN mới sở hữu vệ tinh đầu tiên. Sự chậm trễ này phần nào lại trở thành lợi thế khi Vinasat 1 được ứng dụng hầu hết những cải tiến mới nhất trong ngành công nghiệp chế tạo vệ tinh. Với việc có vệ tinh, VN đang dần tiến đến làm chủ công nghệ chế tạo vệ tinh khi chương trình nghiên cứu, sản xuất vệ tinh nhỏ quan sát Trái đất do Viện Công nghệ vũ trụ (Viện Khoa học - công nghệ VN) đang đạt được những kết quả khả quan.