Trong những ngày qua dư luận xôn xao về việc sử dụng thuốc kích thích sinh trưởng (KTST) trên rau gây lo lắng, hoang mang cho cả người tiêu dùng và người sản xuất.

Tôi là một nhà khoa học công tác nhiều năm trong lĩnh vực Bảo vệ thực vật, dành nhiều thời gian tìm hiểu vấn đề này trên các phương tiện thông tin, đi thực địa nhiều nơi trồng rau, xin có một vài ý kiến chia sẻ như sau:

- Về thông tin mà Vietnamnet đưa ra sau đó được VTV truyền hình trên cả nước đã gây hoang mang, lo lắng cho người dân. Xem lại Video clip này sẽ thấy chị nông dân nói: Các loại rau lớn nhanh nhờ thuốc KTST, như các loại rau cải, đậu đỗ, xà lách, su hào (ý muốn nói những loại rau đang hiện diện trên đồng ruộng, có quá trình sinh trưởng nhất định rồi), muốn cho cây lớn nhanh hơn, to nhanh hơn nữa thì phun thuốc và sau khi phun chỉ vài ba ngày đem bán. Nhưng phóng sự lại có lồng ghép hình ảnh khiến tất cả người xem truyền hình hiểu là: Cây rau sau khi trồng từ một mầm cây khi phun thuốc chỉ sau 1 - 2 ngày thành cây rau cho thu hoạch đem bán.

- Tôi đã đi thực địa tại các địa phương Vân Nội, Lĩnh Nam, Đặng xá, Văn Đức (Hà Nội), Song Phương, Hạ Hồi, Cát Quế...(Hà Tây) thấy rằng các KTST đang sử dụng hiện nay đều có nguồn gốc Gibberelic axit (GA3). Giống như ở Việt Nam, các nước trên Thế giới cũng sử dụng chế phẩm này phun cho cây trồng lớn nhanh. Đây là một thành tựu khoa học của Thế giới dùng trong lai tạo giống và tăng năng suất cây trồng. Chức năng của GA3 là kích thích vách tế bào làm tăng chiều cao, trọng lượng cây. GA3 là chất có độ độc thấp (nằm trong nhóm độc 3), có nguồn gốc sinh học nên tương đối an toàn. Nếu ăn rau tươi có chứa hàm lượng GA3 theo liều lượng khuyến cáo hoàn toàn không gây độc cho người và động vật máu nóng. Tuy nhiên nếu sử dụng quá liều lượng sẽ làm cho cây biến dạng theo kiểu tăng quá trình “không bào hóa”, tế bào rỗng, xốp, lá cây màu xanh nhạt, các chất dinh dưỡng bị giảm sút.

- Cây rau muốn sinh trưởng phát triển phải có thời gian, quá trình quang hợp, hô hấp, vận chuyển chất dinh dưỡng. Chất KTST chỉ là hoạt chất thúc đẩy nhanh quá trình tăng trưởng, tăng sinh khối. Không thể có việc sau 1 - 2 ngày cây đã cho thu hoạch như trong phóng sự đưa tin. Nếu có đấy là thuốc “tiên” trong những câu chuyện cổ tích, còn thực tế và trong khoa học là một điều “hoang tưởng”. Việc thực nghiệm đơn lẻ mang tính cá nhân của Ts. vật lý Nguyễn Văn Khải tại làng Thọ Giáo, xã Tân Minh, Thường Tín, Hà Tây thời gian vừa qua truyền tải trên các phương tiện thông tin theo tôi là hết sức nóng vội và thiếu cân nhắc.

Những nghiên cứu là đáng hoan nghênh nhưng việc vội vàng đưa tin khi thực nghiệm chưa đủ căn cứ khoa học là có nên không? Đó như là một việc đổ thêm dầu vào lửa khiến dư luận trong dân lúc này đã hoang mang lại càng hoang mang hơn. Tôi đã từng biết đến Ts.Khải về khả năng “chữa bệnh cho tôm trong ngành thủy sản”. Tôi đã rất băn khoăn nên tìm vào nơi mà Ts. Khải “thực nghiệm” và thật sự ngỡ ngàng thấy địa bàn “thực nghiệm” chỉ là những khoảnh nhỏ, cỡ độ từng chòm, mỗi chỗ phun thuốc khoảng chưa đầy 1m2. Thông tin còn đang nóng việc Chi cục Bảo vệ thực vật Hà Nội tiến hành triển khai trên vài chục mét vuông đang là vấn đề để các nhà khoa học bàn cãi rằng diện tích nhỏ như vậy chưa đủ căn cứ để kết luận. Không hiểu Ts. Khải đã phun thuốc theo cách thức nào, dụng cụ phun ra sao, liều lượng phun như thế nào mà những cây rau dài loằng ngoằng, vàng ợt, gầy dớt, ngả nghiêng. Đúng như lời Tiến sĩ Bùi Sĩ Doanh phó Cục trưởng cục Bảo vệ thực vật đã nói: Ta hãy đặt ra câu hỏi: Người nông dân phun thuốc để làm gì? Mục đích cuối cùng là để có cây rau to, khỏe, bán để thu lợi nhuận. Họ không dại gì mất tiền mua thuốc, mất công phun thuốc lại khiến rau của mình bán không có người mua. Vậy liều lượng mà Ts. Khải sử dụng trong thực nghiệm có thật là giống với liều lượng dân dùng không? Tôi thiết nghĩ các nhà khoa học dù nghiên cứu độc lập hay theo sự chỉ đạo phân cấp của nhà nước cho từng bộ, từng cơ quan có thẩm quyền hãy thận trọng trước khi đưa thông tin ra đại chúng.

Người dân của chúng ta rất dễ bị tổn thương! Người ta sẽ lo lắng, hoang mang, sẵn sàng tẩy chay ngay không tiêu dùng nữa nếu nghe những thông tin như một số báo đài đã đưa. Bài học về bưởi gây ung thư cho phụ nữ vẫn còn đó. Rồi rau xanh nhiễm chất độc ở Thôn Bằng A, Hoàng Liệt, Thanh Trì Hà Nội. Biết bao giấy mực, hội, họp, người tiêu dùng hoang mang, người trồng rau khốn đốn, rồi hàng tỷ đồng kinh phí nhà nước bỏ ra để phân tích dư lượng để đi tìm sự thật và sự thật là: Rau Thôn Bằng A, Hoàng Liệt không nhiễm chất độc như đã đưa tin. Tôi thực sự bị ám ảnh khi một lần đi chợ mua rau gặp một người phụ nữ nông thôn thẫn thờ bên sọt rau, mời mỏi mồm không ai mua. Chị đứng phân trần trong nước mắt: Rau của tôi trồng bao mồ hôi, công sức, bao tiền đầu tư giống, phân bón, tôi có dùng thuốc KTST đâu mà người ta vẫn không mua. Con tôi đang chờ tôi bán rau nộp tiền học, mẹ tôi đang ốm chờ tôi bán rau về mua thuốc. Tết đến nơi rồi tôi biết làm sao đây! Những ngày qua Bộ trưởng Cao Đức Phát và một số nhà quản lý, nhà khoa học có trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và PTNT đã vào cuộc để đi tìm sự thật của những thông tin này. Tôi thật tâm đắc một điều rằng: Là những người có trách nhiệm, lương tri phải hết sức thận trọng trong phát ngôn trước công luận. Một lời nói thiếu thận trọng sẽ gây hệ lụy biết bao nhiêu vấn đề. Người tiêu dùng hoang mang, lo lắng, người nông dân lao đao khốn khổ rau không có người mua.

Tôi thấy việc Bộ trưởng Cao Đức Phát và Ts. Bùi Sĩ Doanh, người đại diện của Cục Bảo vệ thực vật trả lời chất vấn là đúng mực, thận trọng trong tình hình thời sự hiện nay. Việc giải đáp cho dư luận là cần thiết nhưng muốn nói gì phải có cơ sở khoa học. Không nên đưa những thông tin chưa đủ gây hoang mang, lo lắng trong dân. Những ngày giáp tết nguyên đán Chi cục Bảo vệ thực vật Hà Nội làm thí nghiệm nhanh mang tính định tính (quan sát sau phun 2 - 3 ngày xem rau có lớn nhanh như thổi như phóng sự đưa tin hay không) để trả lời công luận là hết sức cần thiết. Những nghiên cứu đầy đủ về các chỉ tiêu định lượng như: Chiều cao, cân nặng, hàm lượng protein, vitamin, khoáng chất, dư lượng thuốc KTST trong rau... phải có thời gian và quy mô thí nghiệm đủ lớn mới có kết luận được. Như lời Bộ trưởng Cao Đức Phát chỉ đạo và Ts. Bùi Sĩ Doanh, phó Cục trưởng Cục bảo vệ thực vật đã đưa ra: Ngay sau tết 3 tuần, Cục Bảo vệ thực vật phối hợp với các cơ quan nghiên cứu đầu ngành tiến hành nghiên cứu khảo nghiệm chính quy xác định hiệu lực KTST và dư lượng thuốc trong rau tại ba miền: Bắc (Hà Nội), Trung (tỉnh Quảng Ngãi), Nam (tp Hồ Chí Minh). Quy mô khảo nghiệm khoảng 1000 m2 một thực nghiệm/một loại cây trồng để kiểm nghiệm đối với loại thuốc KTST khác nhau, với các liều lượng sử dụng khác nhau trong cùng một loại thuốc. Mục tiêu của các khảo nghiệm là đánh giá các chỉ tiêu định lượng về khả năng kích thích tăng trưởng như chiều cao, cân nặng, hàm lượng các chất dinh dưỡng, chất khô, chất khoáng, mức tồn dư thuốc trong cây. Trong vòng 1 tháng sẽ có kết luận ban đầu thông báo tới người dân. Người dân hãy an tâm, những người có trách nhiệm đang vào cuộc để tìm ra sự thật!

Hoàng Lê (binhyen0306@yahoo.com.vn)