Tại Li-băng, một chính phủ mới gồm các thành phần chính trị quan trọng cuối cùng đã được thành lập. Điều này sẽ không thể xảy ra nếu Syria không bật “tín hiệu xanh”. Và “tín hiệu xanh” cũng sẽ không xuất hiện nếu Damascus không được đảm bảo rằng các cuộc đàm phán với Israel có thể dẫn tới một hiệp định song phương và mang lại cơ hội cải thiện quan hệ Mỹ-Syria, dù chỉ với thời gian ngắn. Các nước thành viên Liên minh Châu Âu cũng đón nhận sự thay đổi chính sách theo hướng xây dựng của Syria.

Đối với mọi vấn đề liên quan tới tiến trình ngoại giao tại Trung Đông, từ vấn đề Ả-rập và Israel cho tới vấn đề hạt nhân của Iran, luôn có sự hiện diện của Mỹ. Song không ai nghĩ rằng chính quyền hiện thời tại Mỹ sẽ giải quyết được bất cứ xung đột nào tại khu vực hoặc đưa bất cứ tiến trình ngoại giao nào tới đích cuối cùng trong thời gian còn lại.

Điều này ảnh hưởng không nhỏ tới các cuộc đàm phán giữa Syria và Israel. Syria đã tuyên bố rằng họ sẽ không đi từ hội đàm gián tiếp tới trực tiếp trước khi chính quyền mới tại Mỹ lên nắm quyền và sẵn sàng can dự tích cực tới tiến trình hòa bình tại khu vực.

Tuy nhiên, đối với tiến trình hòa bình Annapolis giữa Israel và Palestine thì có nhiều hy vọng hơn. Tổng thống Bush đã liên tục khẳng định rằng ông muốn hai bên đạt được một thỏa thuận trong thời gian ông còn đương chức.

Cựu thủ tướng Israel Ehud Omert và Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas đều nhận thức được giới hạn của khả năng đạt được một hiệp định có thể được chấp thuận từ hai bên, và họ dường như sẽ hợp tác hơn trong các vấn đề đặc biệt khó thỏa thuận về hiện trạng cuối cùng.

Tuy nhiên, ngay cả dưới viễn cảnh tích cực nhất thì điều tốt nhất có thể xảy ra chỉ là khả năng thu hẹp khoảng cách. Một hiệp định tổng thể trong đó giải quyết các vấn đề phức tạp như tương lai của Jerusalem, dân tị nạn Palestine, đường biên giới tương lai giữa Israel và Palestine, hay sự nối kết về cơ sở hạ tầng giữa Bờ Tây và Dải Gaza, sẽ không thể đạt được chỉ trong một vài tháng.

Hơn nữa, tại thời điểm này, chính Thủ tướng Israel và Tổng thống Palestine cũng không có thẩm quyền cần thiết để phê chuẩn nếu hiệp định như vậy đạt được.

Tất cả những điều trên sẽ không gây bất lợi tới tiến trình hòa bình mà chỉ gây thất bại với những kỳ vọng đã được phóng đại. Bản thân tiến trình hòa bình này là không chắc chắn và có thể dễ dàng đổ vỡ, đặc biệt trong tình trạng thiếu vắng một sự “chăm lo”, chỉ đạo và giúp đỡ từ một bên thứ ba, với khả năng và sẵn sàng để đưa tiến trình phát triển cũng như thúc đẩy các bên tham gia đàm phán tiếp tục các nỗ lực của họ dù phải đối mặt với sự chống đối từ trong nước.

Chính quyền Mỹ hiện thời sẽ kết thúc vai trò “dẫn đường” sau khi cuộc bầu cử tháng 11 tới diễn ra; và rất nhiều đại diện ngoại giao của chính quyền này sau đó sẽ phải tìm kiếm công việc mới. Và vị tổng thống Mỹ mới trước tiên sẽ phải nhận được sự thông qua của Quốc hội về đội ngũ nhân lực trong chính quyền cũng như về chính sách đối ngoại tổng quan, trước khi ông bắt đầu thực hiện bất kỳ sáng kiến chính sách quan trọng nào.

Do vậy, sự can thiệp tích cực của Mỹ vào tiến trình hòa bình Trung Đông sẽ phải “tạm nghỉ” trong khoảng thời gian từ cuối năm nay cho tới tháng 3 hoặc tháng 4 năm 2009. Và đây sẽ là thời gian thử thách không nhỏ đối với Liên minh Châu Âu. Với tư cách là đối tác trong Bộ tứ về vấn đề Trung Đông, gồm Mỹ, Nga và Liên hợp quốc, EU đã giúp đỡ tích cực để đưa Israel và Palestine quay lại các cuộc hội đàm.

EU và một vài quốc gia thành viên đang đóng góp vào tiến trình hòa bình thông qua việc giúp đỡ xây dựng chính quyền và các định chế trên lãnh thổ Palestine, đặc biệt trong lĩnh vực luật pháp và an ninh.

Tuy nhiên, nhiệm vụ của EU giờ đây sẽ là giữ cho tiến trình hòa bình được tiếp tục trong khoảng thời gian sự đóng góp của Mỹ bị trì hoãn do sự thay đổi chính quyền trong nước. Liên quan tới nhiệm vụ đó, EU cũng cần phải nhận thức rõ các cơ cấu đặc biệt của nội khối.

Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy, nước hiện giữ chức chủ tịch luân phiên của EU, mới đưa ra tuyên bố về sự ủng hộ tích cực hơn dành cho tiến trình hòa bình Trung Đông. Tuy nhiên, nhiệm kỳ chủ tịch của Pháp sẽ kết thúc vào tháng 12 tới. Trong khi đó, nước kế nhiệm ghế chủ tịch luân phiên là Cộng hòa Séc lại không sẵn sàng triệu tập nguồn lực và sự ủng hộ tương tự đối với tiến trình hòa bình này.

Đặc phái viên của EU về vấn đề Trung Đông, nhà ngoại giao Bỉ, ông Marc Otte lại không có đủ quyền lực chính trị để đảm đương vai trò nặng nề mà Ngoại trưởng Mỹ Condollezza Rice đang nắm giữ.

Mỗi thành viên EU như Pháp, Đức và Tây Ban Nha đều có đủ nguồn lực và kỹ năng ngoại giao cũng như mối quan tâm đối với vai trò tạm thời dẫn dắt tiến trình cho tới khi một chính quyền mới tại Mỹ đảm đương lại vai trò này. Mặc dù vậy, trên thực tế, sự cạnh tranh ngầm giữa các thành viên EU sẽ gây khó khăn khi bất cứ nước nào đứng ra hành động trên danh nghĩa Châu Âu trong các vấn đề chính sách đối ngoại quan trọng, đặc biệt nếu nước này không nắm giữ vai trò chủ tịch luân phiên EU.

Do đó, các thành viên muốn thúc đẩy sự đồng thuận cũng như tiếp cận chung của Châu Âu sẽ không nỗ lực để đảm đương vai trò này, còn những nước mong muốn đảm đương vai trò này thì lại không có đủ tiềm lực để đứng ra gánh vác. Tuy nhiên, điều này không gây “tê liệt” cho khả năng hành động của EU.

Liên minh, thông qua Hội đồng Ngoại trưởng, nên sớm trao quyền hợp pháp cho Cao ủy về chính sách An ninh và Đối ngoại chung của EU, ông Javier Solana, để ông có thể trở thành người dàn xếp tạm thời cho các cuộc đàm phán giữa Israel và Palestine từ cuối năm nay, tất nhiên dưới sự chấp thuận của Israel, Palestine và chính quyền Mỹ hiện thời.

Ông Solana sẽ không đưa ra các sáng kiến giúp cho tiến trình hòa bình trên danh nghĩa cá nhân, nhưng ông sẽ làm vậy với sự cho phép của Hội đồng Ngoại trưởng EU. Ông có một đội ngũ nắm rõ các vấn đề liên quan tới khu vực Trung Đông và tài ngoại giao của ông thì không có gì phải nghĩ ngại.

Bất nước thành viên EU nào có thể ủng hộ ông Solana bằng cách cử một vài nhà ngoại giao có kinh nghiệm tới làm việc tại văn phòng của ông để thực hiện nhiệm vụ trên. Tuy nhiên, ông Solana và EU cũng sẽ không được kỳ vọng có thể mang lại hòa bình, đưa các cuộc đàm phán giữa Israel và Palestine tới đích hay phản bác bất cứ sự chống đối nào tới thỏa thuận hòa bình.

EU không thể làm được điều này, đơn giản vì, nếu so sánh với Mỹ, EU có ít ảnh hưởng hơn đối với Israel và không thể đảm bảo an ninh cho cả Israel và người Palestine. Tuy nhiên, EU có thể hành động với tư cách người đảm bảo tạm thời cho tiến trình hòa bình, do vậy sẽ ngăn chặn tiến trình bị phá vỡ và mang lại cho bản thân EU kiến thức và trải nghiệm về tình hình tại khu vực, giúp các bên tham gia tìm kiếm giải pháp thực tế cho phần lớn các vấn đề thuộc về hiện trạng cuối cùng đầy tính phức tạp, như sự phân chia chính trị Jerusalem như thủ đô tương lai của cả hai nhà nước.

Đồng thời, EU sẽ chỉ trao lại tiến trình và vai trò “dẫn đường” từ bên ngoài cho Washington khi chính quyền mới sẵn sàng đảm đương nhiệm vụ đó.

Với tư cách người đảm bảo tích cực, EU sẽ không chỉ thể hiện rằng Liên minh sẽ thực hiện các cam kết đóng góp quản lý khủng hoảng thông qua phương cách ngoại giao phòng ngừa, mà còn chứng minh cho chính quyền mới tại Mỹ về khả năng dàn xếp một hiệp định hòa bình trong cuộc xung đột Israel-Palestine liên quan tới các ưu tiên chiến lược của Châu Âu, cũng như tính hiệu quả trong quan hệ hợp tác giữa Mỹ và đối tác bên kia bờ Đại Tây Dương.