HĐBA LHQ gồm 5 thành viên thường trực là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp và 10 thành viên không thường trực được Đại hội đồng bầu theo nhiệm kỳ 2 năm và không được tái ứng cử ngay.

HĐBA LHQ là cơ quan duy nhất có quyền ra quyết định có tính chất ràng buộc và cưỡng chế đối với các nước thành viên LHQ. Các quyết định của HĐBA được thông qua với ít nhất 9 phiếu thuận và không có phiếu chống của bất kỳ thành viên thường trực nào của HĐBA (nếu một nước ủy viên thường trực HĐBA LHQ bỏ phiếu chống thì quyết định không được thông qua, đây gọi là quyền phủ quyết của các nước ủy viên thường trực HĐBA). HĐBA hoạt động theo quy chế thường xuyên.

Theo chương Sáu và chương Bảy của Hiến chương LHQ, HĐBA LHQ có những chức năng quyền hạn như sau:

- HĐBA có thể điều tra bất cứ tình huống nào đe dọa hòa bình quốc tế; bất cứ vụ tranh chấp nào, hoặc bất cứ tình huống nào có thể dẫn đến xung đột quốc tế hoặc khơi mào một cuộc tranh chấp.

- HĐBA được đề xuất những thủ tục hoặc phương pháp điều chỉnh nhằm giải quyết các tranh chấp một cách hoà bình, nếu Hội đồng xét thấy tình huống có thể gây nguy hại cho hòa bình và an ninh quốc tế. Những đề xuất này có tính ràng buộc đối với các thành viên LHQ.

- Trong những tình huống "đe dọa hòa bình, xâm phạm hòa bình hoặc tiến hành xâm lấn", HĐBA không bị giới hạn trong việc đưa ra những đề xuất và có quyền hành động, bao gồm cả việc sử dụng lực lượng vũ trang "để duy trì hoặc phục hồi hòa bình và an ninh quốc tế".

Trên cương vị Chủ tịch luân phiên HĐBA LHQ, Việt Nam sẽ có những chức năng, quyền hạn và nhiệm vụ sau:

1. Việt Nam sẽ  xây dựng Chương trình hoạt động tháng và Chương trình nghị sự các cuộc họp của HĐBA. Đây là công việc khá phức tạp vì phải xử lý những yêu cầu khác nhau của các nước về việc đưa hoặc không đưa một vấn đề nào đó vào chương trình nghị sự, thời điểm và thành phần mời tham dự. Chủ tịch HĐBA có nghĩa vụ hỗ trợ các nước đạt được sự thống nhất chung.

2. Việt Nam sẽ chủ trì, điều hành các cuộc họp kín hoặc công khai của HĐBA (trung bình khoảng 40 cuộc họp/1 tháng). Để chuẩn bị cho các cuộc họp này, Chủ tịch HĐBA sẽ phải tiến hành các cuộc tham khảo không chính thức với các nước thành viên khác của HĐBA, các nước, tổ chức, cá nhân liên quan để thương lượng dự thảo các tài liệu của HĐBA như các tuyên bố, nghị quyết.

3. Việt Nam sẽ thay mặt cho HĐBA làm việc với báo chí, bao gồm các công việc như phát biểu, trả lời báo chí, thông báo cho các nước thành viên LHQ trên cương vị là Chủ tịch HĐBA về kết quả các cuộc họp của HĐBA.

4. Với tư cách là Chủ tịch HĐBA, Việt Nam sẽ đại diện cho HĐBA trong quan hệ với các nước, các tổ chức trong và ngoài LHQ, trong đó thường xuyên phải điều hành các cuộc gặp với Tổng Thư ký và các lãnh đạo cấp cao khác của Ban Thư ký LHQ, Chủ tịch Đại hội đồng, Chủ tịch Hội đồng Kinh tế Xã hội (ECOSOC), các nước có yêu cầu...

5. Đặc biệt, do là nước Chủ tịch HĐBA vào tháng Bảy, nên Việt Nam phải chuẩn bị Báo cáo năm của HĐBA LHQ (giai đoạn 31/7/2007-31/7/2008) gửi Đại hội đồng LHQ, kiểm điểm hoạt động của HĐBA LHQ trên tất cả 60 đề mục trong chương trình nghị sự hiện nay.