Nếu so với bình quân CPI 6 tháng đầu năm tăng 2,86%/tháng, thì mức tăng 1,13% trong tháng 7 này là mức “đáy”, là bước đi thành công đầu tiên trong những nỗ lực nhằm đạt mục tiêu bình quân 6 tháng cuối năm tăng 1 điểm phần trăm và giới hạn tổng mức tăng cả năm khoảng 25%.
Mặc dù vậy, với những động thái hiện nay, nền kinh tế đang phải đối mặt với ba lực cản chủ yếu trong việc phấn đấu thực hiện mục tiêu kiềm chế lạm phát.

Lực cản đầu tiên cần được xem xét thấu đáo chính là ngay trong tháng 8 này, nhiều mặt hàng tăng giá “ăn theo” giá xăng dầu, cho dù các cơ quan quản lý đã và đang ráo riết kiểm tra, kiểm soát thị trường. Động thái đầu tiên là từ ngày 1/8, các doanh nghiệp vận tải ô tô phía Bắc sẽ điều chỉnh tăng giá cước trên các tuyến với mức tăng dao động 8 - 10%.

Việc các mặt hàng “té nước theo xăng dầu” đã có tiền lệ. Các số liệu thống kê cho thấy, sau cả hai lần tăng mạnh giá xăng dầu vừa qua, giá tiêu dùng đều tăng bất thường. Cụ thể là, sau quyết định tăng mạnh giá xăng dầu lần thứ 11 kể từ năm 2004 vào ngày 22/11/2007, giá tiêu dùng tháng 12 sau đó đã tăng 2,91%, đạt kỷ lục cao nhất so với cùng kỳ 15 năm trước đó. Tiếp theo, gần đây nhất là lần tăng giá xăng dầu thứ 12 vào ngày 25/2/2008, với 2,99%.

Như vậy, nếu vẫn theo “tập quán” này, nếu không có sự vào cuộc mạnh mẽ của các ngành chức năng trong việc kiểm soát giá, CPI tháng 8 sắp tới sẽ khó được kiềm chế. Muốn giữ được tốc độ tăng bình quân 1 điểm phần trăm mỗi tháng trong 5 tháng cuối năm, thì phải phấn đấu để giữ giá tiêu dùng đứng yên trong khoảng 2 - 3 tháng tiếp theo.

Thứ hai, vụ đông - xuân được mùa là tiền đề rất quan trọng để ổn định thị trường lương thực trong 2 tháng vừa qua và nhờ nguồn động lực của cơn sốt nóng giá gạo thế giới và trong nước kích thích, nền kinh tế bớt được nỗi lo tăng giá lương thực từ nay tới cuối năm, nhưng sự “tụt dốc” của ngành chăn nuôi lại đang đặt công cuộc chống lạm phát trước thách thức lớn trong những tháng tới, đặc biệt là trong “mùa tiêu dùng” thực phẩm mạnh nhất trong năm.

Cụ thể, theo dự báo của Tổng cục Thống kê, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản năm nay chỉ tăng 3% và như vậy đây sẽ là năm thứ ba liên tiếp khu vực kinh tế này “tụt dốc” mạnh (năm 2006 tăng 3,42%; năm 2007 tăng 3,41%, trong khi bình quân 5 năm trước đó tăng 3,83%/năm).

Trong đó, “thủ phạm chính” gây nên tình trạng “tụt dốc” chính là chăn nuôi - ngành giữ trọng trách cung cấp các thực phẩm chủ yếu cho nhu cầu tiêu dùng trong nước. Việc ngành này hiện “giậm chân tại chỗ” với tốc độ tăng 0% có lẽ chưa từng có trong nhiều năm qua, sẽ làm cho “lỗ hổng” trên thị trường thực phẩm vốn đã bị khuếch đại trong hai “mùa tiêu dùng” gần đây có thể còn bị khuếch đại thê.

Cũng cần lưu ý thêm rằng, đây là tác nhân quan trọng trong việc quyết định chỉ số CPI, bởi thực phẩm là nhóm hàng giữ tỷ trọng cao trong rổ hàng hoá và dịch vụ tiêu dùng xã hội (khoảng 25,20%). Thứ ba, dự báo nguyên liệu nhập khẩu từ thị trường thế giới sẽ ngừng sốt nóng.

Các số liệu thống kê của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cho thấy, nếu như bình quân giá nguyên liệu thế giới năm 2007 là 135 điểm phần trăm, thì trong nửa đầu năm nay, mỗi tháng đều đạt rất cao: 162,4 điểm; 171,3 điểm; 181,2 điểm; 189,5 điểm; 203,7 điểm và 215,2 điểm.

Trong khi đó, bình quân giá nguyên liệu thế giới trong nửa cuối năm từ năm 2004 trở lại đây bao giờ cũng cao hơn nửa đầu năm. Cụ thể, nếu bình quân giá nguyên liệu thế giới nửa đầu năm 2004 là 76,5 điểm, thì nửa cuối năm là 84,4 điểm, tức là cao hơn 10,33%, còn “bộ ba” con số này năm 2005 là 93,2 điểm; 106,1 điểm và 13,84%; năm 2006 là 119,0 điểm; 122,4 điểm và 2,86%; đặc biệt là năm 2007 với ba con số 124,2 điểm; 145,7 điểm và 17,31%.

Những điều nói trên có nghĩa là, thị trường nguyên liệu thế giới cũng có “tập quán” sốt nóng vào thời điểm cuối năm, nên với một nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu như Việt Nam, thì đây là yếu tố rất cần lưu ý.

Như vậy, mục tiêu kiềm chế CPI chỉ tăng bình quân 1 điểm phần trăm trong 5 tháng cuối năm là điều hết sức khó khăn, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành, địa phương, các tập đoàn kinh tế của Nhà nước trong việc thực hiện quyết liệt 8 nhóm giải pháp cơ bản của Chính phủ.