Dự án Luật Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) được Quốc hội khóa XII thông qua tại kỳ họp thứ hai (từ ngày 22-10 đến 21-11-2007), có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2009, tức sau hơn 13 tháng. Quỹ thời gian này đủ để Chính phủ ban hành nghị định quy định chi tiết một số điều của luật và Bộ Tài chính soạn thông tư hướng dẫn thi hành nghị định; nhưng lại quá ngắn cho ngành thuế chuẩn bị bộ máy và nhân sự để hành thu. Lúc này đây, ngay chính cục thuế các tỉnh, thành cũng tỏ ra hoài nghi về hiệu quả thu thuế khi áp dụng Luật Thuế TNCN sắp tới.

Ngành thuế hụt hơi

Những năm qua, số thu thuế TNCN tăng đều từng năm. Năm 2004, cả nước thu được 3.700 tỉ đồng; năm 2006 tăng lên 5.130 tỉ đồng và năm 2007 đạt mức 7.150 tỉ đồng. Theo thống kê chưa đầy đủ, cả nước hiện có khoảng 300.000 người trong diện nộp thuế TNCN. Dù con số này còn thấp hơn nhiều so với thực tế nhưng cục thuế các tỉnh, thành - nhất là những TP lớn như TPHCM và Hà Nội - đã “vã mồ hôi” mà không làm hết việc. Ấy vậy mà, theo đề án của Tổng cục Thuế, khi áp dụng Luật Thuế TNCN, số đối tượng nộp thuế sẽ tăng lên gấp... 50 lần, từ 300.000 người hiện nay lên 15 triệu người.

Chưa hết, số đơn vị chi trả thu nhập sẽ tăng từ 250.000 đơn vị hiện nay lên 500.000 đơn vị và ngành thuế phải quản lý (về thuế) toàn bộ số đơn vị này. Đây là nhiệm vụ bất khả thi đối với ngành thuế, bởi lẽ theo ước tính của Tổng cục Thuế, cần phải có thêm 2.000 cán bộ thuế trong biên chế để giải quyết khối lượng công việc mới, nhưng hiện con số này mới chỉ 500 người; số còn lại tìm đâu ra trong hơn... 3 tháng nữa?! Ngay cả Phòng Thuế TNCN (Cục Thuế TPHCM) - phòng quản lý thuế TNCN lớn nhất so với các đơn vị quản lý thuế cùng cấp của các tỉnh, thành trong cả nước - cũng chỉ tròm trèm... 30 người, nên sắp tới đây, mỗi cán bộ thuế TNCN dù có ba đầu sáu tay cũng không làm nổi!

Càng tự giác, càng... thiệt!

Phương pháp quản lý và thu thuế TNCN mà dự thảo thông tư của Bộ Tài chính đề ra lại tiếp tục chỉ nắm được “người có tóc”. Lý do đơn giản nhất là thiếu công cụ quản lý được thu nhập - điều kiện cơ bản nhất để thu đúng, thu đủ.

Cá nhân có thu nhập từ tiền công, tiền lương là đối tượng sẽ phải nộp thuế “không thiếu một đồng” vì ngành thuế theo sát các cơ quan chi trả thu nhập. Tuy nhiên, cá nhân hành nghề tự do, cá nhân có thu nhập từ nhiều nơi - nhóm đối tượng có thu nhập cao ngất - lại “lọt lưới”. Ví dụ, các ca sĩ hàng “sao” thường có thu nhập từ ba nguồn chính: Một là đóng quảng cáo; hai là hát tại các phòng trà, sân khấu, sự kiện...; ba là bay “sô” nước ngoài.

Thực tế cho thấy, với thu nhập từ đóng phim quảng cáo, các ca sĩ không “thoát” được thuế vì đơn vị chi trả thực hiện khấu trừ tại nguồn rất nghiêm túc. Còn thu nhập từ phòng trà thì ngành thuế không thể nắm được bởi thuế áp dụng với các phòng trà hiện nay là thuế khoán, các phòng trà luôn kê khai mức cát-sê chi trả cho các ca sĩ thấp (để nộp thuế ít); trong khi trên thực tế, mức cát-sê luôn cao vì yếu tố cạnh tranh.

Thêm nữa, tần suất bay “sô” nước ngoài của các ca sĩ khá dày nhưng đã nhiều năm rồi, cơ quan thuế không thu được đồng nào từ các khoản thu nhập này bởi chỉ biết trông chờ vào sự... tự giác của các ca sĩ. Thế mới có chuyện 144 nghệ sĩ ở TPHCM một năm chỉ đóng thuế TNCN hơn 800 triệu đồng; còn một cá nhân làm trong ngành dược (cũng ở TPHCM) nộp thuế đến 4,83 tỉ đồng/năm! Tương tự là nhóm cá nhân hành nghề độc lập có thu nhập cao như bác sĩ “thỉnh mổ”, giảng viên thỉnh giảng, luật sư, kiến trúc sư... Thế nên, hễ ai tự giác khai thu nhập thì người đó bị thiệt.