Việc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) có thông báo chính thức về nhập khẩu muối năm 2008 đã khiến không ít người “giật mình”. Dư luận đặt câu hỏi, tại sao nước ta hội đủ ba yếu tố “thiên thời- địa lợi- nhân hoà” cho ngành muối mà lại phải nhập khẩu?

Theo Quyết định số 980/1997/QĐ-TTg ngày 18/11/1997 của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2005, sản lượng muối của cả nước đạt 1,54 triệu tấn, năm 2010 sẽ đạt hơn 2,5 triệu tấn....

Chất lượng muối sẽ được nâng cao, đáp ứng 720.000 tấn cho ngành công nghiệp hóa chất, 300.000 tấn cho ngành sản xuất khác và xuất khẩu vào năm 2005. Đến năm 2010, cung cấp 1,5 triệu tấn cho ngành công nghiệp hóa chất, 500.000 tấn cho sản xuất khác và xuất khẩu. Tiếc thay, mục tiêu đó đến nay đã không đạt được và nước ta đang phải “trả giá” bằng việc nhập khẩu muối.

Ngày 5/2/2007, Phó thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng đã ký Quyết định số 161/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch phát triển sản xuất muối đến năm 2010 và năm 2020 (thay cho Quyết định 980/1997/QĐ-TTg). Theo đó, mục tiêu đến năm 2010, diện tích sản xuất muối là 14.500 ha, sản lượng muối đạt 1,5 triệu tấn, trong đó có 800.000 tấn muối công nghiệp; đến năm 2020, sản lượng muối đạt 2 triệu tấn, trong đó có 1,35 triệu tấn muối công nghiệp.

Lộ trình là thế, nhưng nhiều chuyên gia bày tỏ nghi ngại rằng, ngành muối sẽ lại không đạt được mục tiêu thêm một lần nữa. Để đạt được mục tiêu trên, trong giai đoạn 2006 - 2010, các tỉnh phía Bắc phải nâng cấp cải tạo 2.500 ha trong tổng số 2.673 ha đồng muối phơi cát hiện có; cải thiện công nghệ sản xuất đưa năng suất muối bình quân đạt 100 tấn/ha và sản lượng muối đạt 250.000 tấn/năm. Các tỉnh phía Nam cần cải tạo, nâng cấp 6.000 ha đồng muối phơi nước phân tán, cải tiến công nghệ sản xuất đưa năng suất muối đạt 75 tấn/ha và sản lượng muối đạt 450.000 tấn vào năm 2010.

Ông Lê Xuân, Cục trưởng Cục Chế biến thương mại nông - lâm - thuỷ sản và nghề muối (Bộ NN&PTNT) thừa nhận, không thể đạt được mục tiêu trên, ít nhất đến năm 2011. Do thiếu muối, nên Việt Nam đã phải nhập khẩu muối từ nhiều năm nay và dự báo, năm 2011 là năm nước ta sẽ nhập khẩu muối với số lượng lớn nhất, khoảng 500.000 tấn.

Theo lộ trình đề ra, Khu công nghiệp muối Quán Thẻ (Ninh Thuận) và Thông Thuận (Bình Thuận) diện tích 2.7000 ha phải được đưa vào sản xuất trong năm 2007- 2008, thế nhưng, đến nay, vẫn chưa triển khai được vì chưa giải phóng được mặt bằng. Diện tích làm muối của diêm dân giảm đáng kể do mấy năm nay muối mất giá, không có nguồn đầu tư nên diêm dân không “mặn mà” với nghề muối. Số khác đã chuyển một phần diện tích khá lớn sang nuôi trồng thuỷ sản. “Với đà này, chúng ta phải nhập khẩu muối đến năm 2011, thậm chí còn hơn”, ông Xuân cho biết.

Ông Nguyễn Gia Hùng, nguyên Tổng giám đốc Tổng công ty Muối Việt Nam cũng cảnh báo: “Nếu không hành động kịp thời và quyết liệt, trong những năm tới, ngành muối có thể phải đối mặt với việc mất cân đối cung - cầu nghiêm trọng”. Theo ông Hùng, để đáp ứng nhu cầu phát triển, mỗi năm ngành muối phải sản xuất thêm khoảng 90.000 tấn muối. Nếu mỗi suất đầu tư 1 tấn sản phẩm/1 triệu đồng thì mỗi năm đầu tư khoảng 90 tỷ đồng. Tuy nhiên, thời gian qua, vốn đầu tư chủ yếu trông chờ vào các doanh nghiệp (DN), trong khi các DN ngành muối lại thiếu vốn, nên không mặn mà với việc đầu tư phát triển sản xuất.

Việc nhập khẩu muối cũng làm ảnh hưởng đáng kể đến con số nhập siêu. Theo Cục Chế biến Thương mại nông - lâm - thủy sản và nghề muối, hiện giá muối nhập khẩu về đến Việt Nam là 70 USD/tấn. Năm 2008, Việt Nam phải nhập 430.000 tấn, tính ra riêng nhập khẩu muối đã góp trên 3 triệu USD vào mức nhập siêu.

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Diệp Kỉnh Tần cho biết, để đạt được mục tiêu đề ra, cần tiếp tục hoàn thiện, bổ sung chính sách về đầu tư, khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực, xúc tiến thương mại cho ngành muối. Tạo điều kiện thuận lợi cho bà con diêm dân tiếp cận các nguồn vốn tín dụng, tăng thêm tỷ lệ hỗ trợ của Nhà nước cho người dân thông qua đầu tư cơ sở hạ tầng, đào tạo, xúc tiến thương mại; giao thẩm quyền cho UBND tỉnh, thậm chí cấp huyện thực hiện để chủ động trong tổ chức đầu tư những dự án xây dựng đồng muối với số vốn từ vài tỷ đến vài chục tỷ đồng. Bên cạnh đó, ngành NN&PTNT đang đề xuất một số chính sách để hỗ trợ nhiều hơn cho diêm dân, như hỗ trợ 50% vốn đầu tư thiết bị, công nghệ mới; đẩy nhanh tốc độ giao quyền sử dụng đất sản xuất muối; bố trí đủ nguồn vốn cho các dự án muối...