Giống như Trung Quốc, Việt Nam hiện đang đi theo con đường kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Bắc Kinh đã bắt đầu thi hành những chính sách kinh tế hướng tới thị trường từ cuối những năm 1970. Trong khi đó, các cải cách của Việt Nam sau đó cả thập kỷ (sau năm 1986) là tương tự nhưng không giống hệt với các cải cách của Trung Quốc sau 1978. Tuy nhiên, việc đi theo "hình mẫu Trung Quốc" đã giúp Việt Nam đạt được nhiều thành công to lớn trong phát triển mậu dịch, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế, và giảm đói nghèo.

Theo một báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tỉ lệ đói nghèo của Việt Nam đã giảm nhanh "từ khoảng 58% năm 1993 xuống khoảng 16% vào năm 2006".

Ngay trước khi rời cương vị Giám đốc của WB tại Việt Nam năm 2007, ông Klaus Rohland đã nhận xét rằng "có lẽ không có quốc gia nào khác trên thế giới mà, trong 15 năm qua, đã đưa sự phát triển của mình đi quá xa và quá nhanh đến như vậy".

Tháng 4/2008, chuyên gia kinh tế của Goldman Sachs – bà Helen Qiao đã đưa ra một bản nghiên cứu cho rằng "Việt Nam là một ứng viên hợp lý để viết nên một câu chuyện khác về mức tăng trưởng bền vững tương tự như những gì diễn ra tại Trung Quốc". Ông Shogo Ishii của IMF ghi nhận rằng trong suốt thập kỷ qua, mức tăng trưởng GDP của Việt Nam trung bình hàng năm là 7,5%. Năm 2007, tăng trưởng GDP đạt tới 8,5%.

Tuy nhiên, vài tháng qua Việt Nam đã gặp phải nhiều nan đề như tình trạng lạm phát đã gây tổn thương nền kinh tế, những mối quan ngại đối với việc đồng bạc bị giảm giá và sự ổn định của nền kinh tế vĩ mô. Hồi tháng 6, mức lạm phát qua chỉ số giá tiêu dùng đã vọt lên 26,8%. Chỉ số cổ phiếu chuẩn VN Index của Việt Nam đã suy giảm đáng kể. Trong khi đó, thâm hụt thương mại phình lên như bong bóng, và các nhà phân tích đã cảnh báo rằng một cơn khủng hoảng trong hệ thống ngân hàng có thể xảy ra. Việt Nam rõ ràng đã vấp phải một miếng đất gồ ghề, và các nhà đầu tư nước ngoài đang muốn biết phản ứng của chính phủ trước tình hình này.

Ông Carl Thayer, một chuyên gia về Việt Nam thuộc Học viện Quốc phòng Australia (hiện là giáo sư thỉnh giảng của trường Đại học Quốc gia Australia), cho rằng “Thủ tướng chính phủ và ngân hàng trung ương cần phải can thiệp thật sớm" và tình trạng bất an về kinh tế hiện nay "sẽ như một mô đất cao trên mặt đường".

Bà Thuý Đam, tổng giám đốc Ngân hàng ANZ Việt Nam cũng đồng ý với đánh giá này. Bà nói: "Đó là một bài học cho mọi người". Nạn lạm phát gia tăng đã diễn ra như dự đoán: tiền đầu tư của nước ngoài đổ vào Việt Nam đang vượt quá khả năng hấp thụ của nền kinh tế. Thực tế là những nan đề này đã nảy sinh tương đối sớm trong tiến trình cải cách của Việt Nam, và bà nhận định rằng điều đó đồng nghĩa với việc nước ta sẽ có một giai đoạn phục hồi dễ dàng hơn".

Trước mắt, Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức. Ông Donald Straszheim, một cựu kinh tế gia trưởng của Merrill Lynch, hiện trong vai trò là phó giám đốc quỹ Roth Capital Partners, đã nói rằng: "Tôi nghĩ Việt Nam đang ở trong tình trạng suy thoái kinh tế". Ông còn dự đoán mức tăng trưởng GDP hàng năm sẽ dưới 5% trong một hoặc hai năm tới.

Việt Nam là nạn nhân của chính mức tăng trưởng quá nhanh và một phần là do xu hướng lạm phát toàn cầu vì giá lương thực thực phẩm và nhiên liệu hiện đang tăng vọt khắp nơi trên thế giới. Nhưng giờ đây chính phủ phải hành động bằng việc đảm bảo một lần nữa với cộng đồng các nhà đầu tư. Nhiều chuyên gia cho rằng những nhà cải cách kinh tế nổi bật nhất bao gồm Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, và Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng hiện vẫn đang kiểm soát được tình hình và đưa ra được những quyết định đúng đắn, song vẫn còn rất nhiều những quyết định khó khăn ở phía trước.

Ông Malesky, một chuyên gia về Việt Nam thuộc trường đại học University of California, nhận định rằng cơn khủng hoảng này có khi lại là một điều tốt cho Việt Nam. Nó sẽ thúc đẩy chính phủ phải chú tâm vào một số khó khăn liên quan tới cầu trúc kinh tế, ví như những vấn nạn nằm trong hệ thống ngân hàng và các doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Một số các ngân hàng Việt Nam nhỏ hơn với tình trạng tư nhân hóa kém cỏi có thể sẽ bị tan rã, và các tập đoàn lớn có thể sẽ xem xét lại có nên gia nhập khu vực ngân hàng hay không. Ông Malesky cho rằng "rắc rối hiện nay là theo chu kỳ". Tất cả các nền kinh tế chuyển đổi phải bị nếm mùi một vài biến cố được gọi là "những căn bệnh do tăng trưởng".

Bà Regina Abrami, một chuyên gia về Việt Nam thuộc trường Harvard Business School cũng có quan điểm tương tự. Bà nói: "Đây hoàn toàn là những vấn đề rất bình thường và có tính chu kỳ mà bạn nhận thấy trong các nền kinh tế đang nổi lên". Hơn nữa, bà khẳng định lạm phát không phải là một vấn đề duy nhất của Việt Nam mà phần nào là một nan đề toàn cầu đã ảnh hưởng đến Việt Nam một cách đặc biệt dữ dội. Bà hy vọng Việt Nam sẽ giảm bớt được những chi tiêu hoang phí, mở rộng tư hữu hóa các DNNN, và thiết lập những cơ chế thích hợp đối với việc cho vay tín dụng của ngân hàng.

Chính phủ đã có những dấu hiệu chỉ ra rằng nó sẵn sàng hạ nhiệt nền kinh tế để kiềm chế lạm phát, mức tăng trưởng tín dụng đã chậm lại một cách đáng kể. Một báo cáo được Morgan Stanley đưa ra ngày 20 tháng Sáu nhận định rằng "chính phủ đã bắt đầu những biện pháp xử lý chính sách đúng đắn nhằm định danh cho tình trạng lạm phát hiện thời và những thách thức trong cân bằng thu-chi ngân sách mang tính đối đầu". Đặc biệt, bản báo cáo đã chỉ rõ biện pháp thắt chặt tiền tệ, các chính sách tài chính và những nỗ lực làm chậm lại hoạt động kinh doanh của các DNNN.

Vào cuối tháng 6, ông Straszheim đánh giá rằng cần ít nhất từ ba tới sáu tháng "để có được nền kinh tế căn bản ổn định và những nền tảng chính sách đủ mạnh, từ đó các nhà đầu tư lấy lại được niềm tin và toàn bộ nền kinh tế sẽ thoát khỏi tình trạng lạc lối". Trong một bản báo cáo của Roth Capital Partner, ông viết rằng "mức tăng trưởng GDP khoảng 4-5% là có vẻ thích hợp trong năm 2009". Ông cũng tin tưởng rằng Việt Nam sẽ trở lại vị trí gần đây của mình như là nền kinh tế tăng trưởng nhanh thứ hai trên thế giới - ngay sau Trung Quốc.

Tuần trước, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đã đưa ra một bản báo cáo rằng Việt Nam đang có sự tiến bộ trong việc đảm bảo ổn định nền kinh tế. Theo đánh giá của ADB, có những tín hiệu đáng khích lệ rằng việc thắt chặt kiểm soát đang bắt đầu phát huy tác dụng, mức tăng nhập khẩu đã được làm chậm lại trong lúc đồng nội tệ Việt Nam đã ổn định giá trị. Mặt khác, các dòng vốn FDI đang "tiếp tục đổ vào" và vụ lúa 2008 "sẽ giúp làm dịu đi các sức ép lạm phát".

Hãng thông tấn AP tuần trước đã đưa tin trích dẫn từ chính phủ rằng "mức đầu tư trực tiếp nước ngoài được hứa trong bảy tháng đầu năm đã đạt tới một mức kỷ lục là 45,3 tỉ Mỹ kim, tăng 373% so với cùng kỳ một năm trước và vượt mức kỷ lục 21,3 tỉ của cả năm 2007".

Mặc dù còn tồn tại nhiều nan đề, Việt Nam vẫn có nhiều tiềm năng đáng kể. Chỉ số Phát triển Bán lẻ Toàn cầu 2008 do A.T Kearney công bố hồi tháng 6 đã xếp Việt Nam như là điểm đến hấp dẫn nhất cho các nhà bán lẻ, vượt xa so với cả Trung Quốc và Ấn Độ. Giống như tờ Daily Telegraph gần đây đưa tin, hãng thời trang khổng lồ Burberry đã "định nghĩa Việt Nam như một trong những tâm điểm có đời sống đại chúng sung túc mới nổi lên". Kinh tế gia Helen Qiao của Goldman Sachs nhấn mạnh rằng "mức tăng trưởng của Việt Nam không phải chỉ được tạo nên bởi việc tích luỹ vốn hay những nguồn lao động được lớn thêm. Đúng hơn, sự gia tăng năng suất là một nguyên nhân quan trọng cho tăng trưởng kinh tế".

Vào tháng 2/2008, một khảo sát PCI đã nhận thấy rằng hơn 77% các công ty Việt Nam đang "lên kế hoạch tăng cường hoạt động kinh doanh". Sang tháng 6 và tháng 7, con số này đã rớt xuống dưới mức 67%. Điều này phản ánh một tình trạng suy sụp nhanh chóng trong những lĩnh vực mà các doanh nghiệp nhà nước độc quyền kinh doanh. Mức suy giảm ở các công ty trách nhiệm hữu hạn vào cùng thời kỳ đó là khá nhỏ.

Ông Malesky đã tới Hà Nội trong vài tuần trước ông nói rằng ông không nhận thấy những thái độ có vẻ hoảng hốt như người ta hình dung, các nhà hàng lớn và chợ búa vẫn đông đúc. Điều đó cho thấy rõ Việt Nam đổi thay nhiều đến thế nào. Ông bình luận: "Thật khó cho tôi để tưởng tượng rằng trong ít tháng lạm phát sẽ đảo ngược thành quả của 20 năm tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo. Tôi khá lạc quan về những gì mà Việt Nam đang hướng tới". Ông dự đoán rằng trong hai năm nữa, những rắc rối hiện thời sẽ "chỉ như một đốm sáng trên màn hình radar mà thôi".