Thứ quà sang trọng này được thường được sử dụng trong những dịp lễ Tết, dùng làm quà biếu và xuất hiện nhiều trong lễ cưới hỏi của nam thanh nữ tú miền đồng bằng Bắc Bộ.
Theo bà Hòa – một người làm bánh phu thê ngon có tiếng trong làng Đình Bảng, thì loại bánh này đã có từ lâu lắm, và gia đình bà làm bánh đến nay đã là đời thứ năm. Hiện các con bà cũng theo nghề truyền thống và bánh phu thê đã đem lại cho gia đình một nguồn lợi kinh tế không nhỏ.
Qua lời kể của anh Hùng - con trai của bà Hòa thì bánh phu thê của gia đình anh đã nổi tiếng khắp trong Nam ngoài Bắc. Bởi ngoài bí quyết riêng, muốn tạo ấn tượng và lòng tin với khách hàng thì tất cả các khâu từ chọn lọc nguyên liệu đến chế biến thành phẩm đều phải tuân thủ những quy định khắt khe.
Gạo được dùng để làm vỏ bánh phải là gạo nếp cái hoa vàng hạt mẩy, đều. Sau đó, gạo được ngâm và đem ra xay, lọc thật kỹ. Để có được một cân bột làm bánh phải cần đến hai cân gạo. Chính vì vậy, xưa kia phu thê là loại bánh sang trọng chỉ các bậc vua chúa, quan lại mới được thưởng thức. Khi lọc bột người làm bánh dùng lá Ong Vang giã lấy nước, đánh vào bột đã được xay nhuyễn, chờ đến khi bột nổi tinh ta vớt lấy tinh bột lọc.
Một công đoạn nữa cũng rất quan trọng khi làm bột bánh là quá trình phơi khô bột. Việc phơi bột tùy thuộc vào thời tiết, dưới điều kiện thời tiết có nắng và có gió thì chỉ cần phơi bột trong vòng hai ngày là đủ. Vì vậy, việc làm bột thường được tiến hành từ tháng 9 đến tháng 12 (lúc này thời tiết thuận lợi cho việc phơi bột). Bột phơi được nắng sẽ có màu sắc và mùi vị thơm ngon hơn hẳn so với bột phơi thiếu nắng hoặc được sấy trên bếp. Vỏ bánh phu thê muốn dẻo và dai còn cần có thêm đu đủ xanh được nạo nhỏ và ngâm phèn cho hết nhựa. Hai thứ nguyên liệu đó được trộn đều với đường trắng theo những tỷ lệ nhất định và nước quả Dành Dành sẽ tạo ra được lớp vỏ bánh vừa dẻo, vừa dai lại có màu sắc rất bắt mắt.
Bột khô sau khi được trộn với đu đủ và nước quả Dành Dành.
Theo kinh nghiệm của người làm bánh thì làm bột được đánh giá là khâu quan trọng và cần phải được lưu ý nhất trong cả quy trình. Bột phải được kịp thời phơi, hong, chỉ sơ xẩy một chút ít sẽ làm bột chua, bánh sẽ hỏng. Vì vậy, khi thời tiết không có nắng cần phải kịp thời sấy ngay.
Công đoạn làm vỏ bánh cầu kỳ là vậy nhưng khâu làm nhân bánh cũng rất tốn công. Nhân bánh phu thê là sự kết hợp lạ kỳ giữa đậu xanh, đường trắng, dừa tươi và hạt sen. Nhân bánh muốn ngon thì tất cả các nguyên liệu làm nhân bánh cũng phải là những loại hảo hạng. Đậu xanh sau khi được ngâm, đãi kỹ càng sẽ được đem đồ chín cho đến khi hạt đỗ nở ra, căng bóng nhưng vẫn không bị nát và hạt đỗ bở vụn giữa hai đầu ngón tay là đạt. Sau đó, đậu sẽ được giã nhỏ ra cho thật mịn, thật đều đem quấy thật dẻo với đường trắng tạo ra một thứ chè kho ngon tuyệt. Tương tự, hạt sen cũng được luộc chín, để ráo nước, giã nhuyễn và được trộn đều với đậu xanh và dừa bánh tẻ đã được nạo nhỏ. Để nhân bánh có mùi thơm có thể cho thêm một chút dầu chuối.
Hạt sen dùng làm nhân bánh.
Lá gói bánh là lá dong, sau khi rửa sạch lá để ráo nước người ta phải tước cọng thật kỹ để khi gói bánh được mềm mại. Lá lót trong là lá chuối tây dẻo luộc chín hong khô. Người ta còn quét lên lá một lớp mỡ hoặc dầu để khi bóc bánh không bị dính, lại làm cho bánh có độ ngậy và béo rất đặc trưng.
Bánh luộc chín tỏa mùi thơm ngon hấp dẫn, làm nao lòng những vị khách phương xa. Bánh phu thê là loại bánh phải ăn khi nguội ta mới cảm nhận hết được độ dẻo, dai và giòn của vỏ bánh. Tiếp đến là mùi vị thơm ngon béo ngậy của đậu xanh, hạt sen và dừa tươi trong nhân bánh. Nhưng khi được thưởng thức lúc bánh vẫn còn nóng nhất là trong tiết trời se lạnh của mùa đông, vị thơm, ngọt, bùi của hạt sen, đậu xanh và dừa tươi như tan ra trong miệng đánh thức tất cả các giác quan của bạn, đó cũng coi như ta đã cảm nhận được hết hương vị của bánh.
Ngày nay, khi đời sống ngày càng được nâng cao, bánh phu thê dần trở thành một thứ quà phổ biến thì việc gìn giữ nếp xưa càng trở nên quan trọng. Vì chạy theo lợi nhuận một số cơ sở làm bánh đã không quan tâm đến sức khỏe của người tiêu dùng. Họ cho thêm nhiều thứ phẩm màu độc hại và trộn bột sai tỷ lệ khiến bánh phu thê mất đi giá trị thực sự của nó. Tuy nhiên, vẫn còn những người như bà Hòa, anh Hùng… đang ngày đêm lặng lẽ giữ lại bản sắc riêng của loại bánh rất độc đáo này.