Đài RFI dẫn bài phân tích ngày 7/7 đăng trên báo The Cutting Edge, ấn bản trên mạng, của J. Peter Pham, Giám đốc Viện Nghiên cứu Nelson về Các vấn đề Quốc tế và Công cộng thuộc trường Đại học James Madison (Mỹ) ghi nhận vai trò quan trọng của Việt Nam với tư cách là một tác nhân có trọng lượng ở khu vực châu Á.

Tác giả cho rằng, Việt Nam đã dấn thân vào nhiều hồ sơ, trong đó có những vấn đề rất xa lạ với các quan tâm truyền thống của mình. Một trong những thí dụ điển hình là sự kiện Việt Nam làm Chủ tịch Tiểu ban trừng phạt Sierra Leone, một quốc gia Tây Phi. Không những thế, tháng 3/2008, khi bỏ phiếu tán đồng các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Iran, VN đã đi ngược lại thông lê, nhấn mạnh đến việc tôn trọng chủ quyền nước khác.

Một tháng sau, Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh còn kêu gọi tăng cường yểm trợ tài chính và hậu cần cho các lực lượng duy trì hoà bình ở vùng Darfur, và ở Somalia.

Thay đổi thứ ba được tác giả bài phân tích ghi nhận là không chỉ tham dự Hội nghị các nhà tài trợ cho Iraq ở Stockholm (Thuỵ Điển) vào tháng 5/2008, Việt Nam, qua đại diện của mình tại LHQ, còn ủng hộ bản dự thảo tuyên bố do Mỹ đệ trình HĐBA về tình hình Iraq.

Giáo sư Carl Thayer, chuyên gia về Việt Nam và châu Á tại Học viện Quốc phòng Australia, cũng ghi nhận các chuyển biến kể trên, nhưng cho rằng khi trở thành ủy viên không thường trực HĐBA, Việt Nam đã có cái nhìn thực tế hơn và về căn bản thì đường lối đối ngoại của Việt Nam không thay đổi. Trả lời phỏng vấn của RFI qua thư điện tử, giáo sư Thayer đặc biệt nhấn mạnh đến một trong những hệ quả của việc tham gia HĐBA: Trong 6tháng đầu năm, Việt Nam đã phải bày tỏ quan điểm khi bỏ phiếu về hơn 20 nghị quyết của HĐBA và 20 bản tuyên bố chung nhân danh Chủ tịch HĐBA. Riêng trong tháng 1/2008 chẳng hạn, đại sứ Việt Nam tại LHQ đã phải đọc 27 bài diễn văn về nhiều vấn đề, từ Nepal, Palestine, cho đến Kosovo, Myanmar, CHDCND Triều Tiên... Hầu như trong tất cả các cuộc tranh chấp được chuyển lên HĐBAxem xét, Việt Nam luôn chủ trương giải quyết bằng biện pháp hoà bình, thông qua đối thoại. Việt Nam vẫn ủng hộ mạnh mẽ các nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và không can thiệp vào công việc nội bộ nước khác.

Tuy nhiên, trong thời gian qua, Việt Nam cũng thể hiện một quan điểm thực tế. Đó là hậu thuẫn cho chính sách cấm phổ biến vũ khí hạt nhân và bỏ phiếu tán đồng nghị quyết trừng phạt Iran. Bên cạnh đó thì Việt Nam cũng ủng hộ quyền của Iran được phát triển năng lượng hạt nhân vì mục tiêu hòa bình. Trên hồ sơ Zimbabwê, Việt Nam đã cùng với Trung Quốc và Nga bỏ phiếu chống lại một nghị quyết của Mỹ tuyên bố rằng tình hình tại nước châu Phi đó đe dọa hoà bình và an ninh thế giới. Trên hồ sơ Myanmar, Việt Namủng hộ việc duy trì vai trò của LHQ, nhưng cũng cho rằng tình hình tại chỗ phải được xem xét một cách toàn diện, đặt ưu tiên cho vấn đề trợ giúp phát triển. Việt Nam cũng hậu thuẫn cho tiến trình cải tổ LHQ, là một thành viên tích cực thực nghiệm sáng kiến “Một Liên Hợp Quốc”, đồng thời ủng hộ cải tổ lĩnh vực an ninh”.

Theo giáo sư Carl Thayer, Việt Nam rất coi trọng vai trò thành viên HĐBA cho nên đã đưa nhiều nhà ngoại giao có năng lực cao đến New York. Công việc chuẩn bị cho nhiệm kỳ ngắn ngủi là Chủ tịch luân phiên HĐBA trong tháng 7/2008 cũng đã được tiến hành một cách nghiêm túc. Giáo sư nói: “Khi chuẩn bị lên giữ chức Chủ tịch HĐBA, Việt Nam đã ưu tiên cho vấn đề bắt trẻ em làm lính trong các cuộc xung đột võ trang. Kết quả là hồ sơ này đã được thảo luận công khai trong một phiên họp do Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Phạm Gia Khiêm chủ trì. Trong lĩnh vực bảo vệ quyền trẻ em, cần nhớ rằng Việt Nam là nước châu Á đầu tiên và là nước thứ hai trên thế giới đã phê chuẩn Công ước LHQ về Quyền trẻ em.

Theo giáo sư Thayer, cho đến lúc này, VN đã cố gắng chu toàn chức năng của một thành viên không thường trực và của Chủ tịch HĐBA: “Việt Nam đã đảm trách một cách nghiêm túc chức vụ của mình và đã lên tiếng xác định lập trường trên rất nhiều hồ sơ. Việt Nam đã chống lại nền độc lập của Kosovo, ủng hộ nhiệm vụ duy trì hoà bình của LHQ và đã chỉ trích các hành vi bạo động nhắm vào giới hoạt động nhân đạo tại vùng Darfur. Việt Nam cũng hậu thuẫn cho các nỗ lực của LHQ trong việc ngăn chặn đà phổ biến của các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Riêng trong 6 tháng đầu năm 2008, ông Lê Lương Minh, đại diện thường trực của Việt Nam tại HĐBA đã tham gia hơn 150 cuộc họp cấp đại sứ, trong đó ít nhất có 30 vấn đề an ninh khu vực khác nhau được nêu lên. Trong tư cách là Chủ tịch HĐBA vào tháng 7, Việt Nam đã thành công trong việc cùng với Tổng Thư ký LHQ chuẩn bị chương trình nghị sự của HĐBA. Sắp tới đây, Việt Nam còn có nhiệm vụ soạn ra bản dự thảo báo cáo hoạt động thường niên của HĐBA từ tháng 8/2007 đến tháng 7/2008. Báo cáo này tổng kết hoạt động của các cơ quan  LHQ trong năm theo 60 đề mục và sẽ được trình ra Đại hội đồng LHQ.

Có thể nói rằng, trong vai trò mới của mình tại HĐBA, Việt Nam đang cố tạo cho mình tư thế của một tác nhân có tiếng nói trên trường quốc tế, sau khi đã trở thành một tác nhân có vai vế nhất định ở châu Á.

Việt Nam được bầu làm ủy viên không thường trực HĐBA nhờ được toàn bộ khối nước châu Á đồng ý đề cử và được đại đa số các quốc gia trong Đại hội đồng LHQ bỏ phiếu tán đồng. Có thể nói rằng, sự kiện Việt Nam ngày càng trở nên một tác nhân khu vực đã biến nước này thành một đối tác quan trọng hơn cho Mỹ.

Ngay trước lúc VNđược bầu làm ủy viên không thường trực HĐBA, khi được hỏi là Mỹ sẽ bỏ phiếu như thế nào, Tổng lãnh sự Mỹ tại TP Hồ Chí Minh, ông Kenneth Fairfax đã trả lời rằng “Tôi tin rằng quyết định của Việt Nam muốn giữ chức ủy viên không thường trực của HĐBA đã cho thấy là Việt Nam hiểu rõ tầm mức quan trọng của việc đóng một vai trò tích cực trên trường quốc tế và Mỹ luôn sẵn sàng làm việc với Việt Nam”. Cả hai nước hiện hợp tác với nhau trong HĐBA trên một số hồ sơ như đấu tranh chống các băng đảng tội phạm quốc tế có tổ chức, chống nạn buôn người và buôn lậu ma túy.