Trăn trở trước trách nhiệm lịch sử
Rất trăn trở trước một quyết định hết sức to lớn mang tính chất lịch sử mà nhiều ĐBQH cho rằng có ý nghĩa như một "Chiếu dời đô". ĐB Ngô Văn Minh đề nghị: "Cần phải làm rõ ưu điểm cũng như những hạn chế của nội hình thủ đô đa chức năng hay là thủ đô đơn chức năng mà trong báo cáo của Chính phủ nói chưa rõ. Tại sao Hà Nội lại phải là loại thủ đô đa chức năng mà không phải là thủ đô đơn chức năng hoặc ngược lại".
ĐB Minh đưa ra các số liệu về thủ đô các nước để cho thấy việc mở rộng thủ đô Hà Nội với quy mô, dân số như vậy là quá lớn: "GDP của Mỹ là nước đứng đầu thế giới, Việt Nam đứng thứ 122 trong khi đó diện tích của Washington D.C chỉ có 158km2, bằng một quận, trong khi dân số của cả nước Mỹ đứng thứ 3 thế giới với hơn 300 triệu người. Nếu Hà Nội mở rộng như đề án sẽ là thành phố rộng thứ 11 thế giới, là thủ đô đứng 2 thế giới về diện tích, chỉ sau Tokyo, lớn hơn cả Paris, Mátxcơva, London... gấp 4 lần Bắc Kinh - thủ đô của nước đông dân nhất thế giới".
Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá - Dân số - Gia đình - Thanh thiếu niên, nhi đồng của QH Nguyễn Minh Thuyết lại trăn trở: "Diện tích của Hà Nội hiện nay gấp 1,5 nước Singapore, mà Singapore chỉ diện tích như thế người ta đã xây dựng được một đất nước công nghiệp đàng hoàng không thua kém gì các nước Âu Mỹ. Bây giờ mình nhà chật do mình bày biện kém, người ta nói "vụng múa thì lại chê đất lồi", bây giờ mình lại nói nó chật quá thì tại sao mình lại không sắp xếp lại để cho nó không chật!".
Cuối cùng ĐB Thuyết đề nghị: "Đây là việc hết sức quan trọng, nó mang tầm vóc lịch sử, QH phải chịu trách nhiệm trước lịch sử về quyết định lần này của mình".
ĐB Nguyễn Lân Dũng góp ý: "Giữa lúc trình độ quản lý thủ đô chưa mở rộng và biết bao lúng túng bất cập như vậy thì khi mở to ra liệu năng lực quản lý có đảm đương được hay không? Lẽ nào đến tận năm 2050 mà thủ đô Hà Nội vẫn còn 4 triệu cư dân nông thôn, Sóc Sơn về Hà Nội bao lâu rồi mà sao vẫn còn nghèo đói như vậy, nay lại gộp to như vậy liệu có ổn không hay lại phải tách ra như các tỉnh trước đây?".
Nhà sử học Dương Trung Quốc khẳng định, vấn đề xây dựng vùng Hà Nội được đặt ra cách đây 6-7 năm, nhưng việc mở rộng Hà Nội thì chỉ gần đây. Dẫn ra việc dời đô của Lý Công Uẩn với việc hỏi ý kiến của quần thần, và chuẩn bị rất chu đáo (tính từ khi ban hành chiếu vào mùa xuân năm Canh Tuất 1010, đến mùa thu năm đó Lý Thái Tổ xa giá dời đô), ông Quốc khẳng định việc ngày 15/3 Chính phủ thông báo mở rộng thủ đô, ngày 1/7 sẵn sàng cho việc sáp nhập là vội vàng.
"Tại sao lại vội vã trước một vấn đề quan trọng như vậy. Quốc hội có thể chia sẻ với Chính phủ về những ý tưởng mở rộng, nhưng đề nghị làm đúng điều Chính phủ đã đặt ra là xây dựng đồ án thật tốt thì chúng ta sẽ mở rộng", ông Quốc nói.
Mở rộng để xây dựng thủ đô to đẹp hơn
Với tư cách đại biểu, cũng là thành viên Chính phủ, Bộ trưởng Nội vụ Trần Văn Tuấn thừa nhận tờ trình của Chính phủ quá ngắn gọn, chưa rõ nên đã tạo ra sự hiểu lầm, ví dụ nêu vùng rau xanh, vùng phân lũ... "Tôi xin nhận khuyết điểm về những sai sót như trên. Tuy nhiên những chi tiết thiếu sót trên không làm thay đổi nội dung của tờ trình, việc mở rộng địa giới là rất cần thiết. Kính mong Quốc hội ủng hộ", ông Tuấn nói.
Bộ trưởng Tuấn cũng giải thích về mốc thời gian Chính phủ đề nghị từ ngày 1/7 là vì kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Hà Nội mở rộng năm 2009 phải được chính quyền thành phố mở rộng chuẩn bị trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, chậm nhất vào tháng 10. Do đó chính quyền Hà Nội mở rộng phải chuẩn bị việc này trong quý 3/2008. Công tác tổ chức cán bộ và đội ngũ cán bộ lãnh đạo cũng phải bắt đầu sắp xếp từ tháng 7/2008 và ổn định dần vào cuối năm.
Đồng tình với việc mở rộng thủ đô, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Hồ Nghĩa Dũng thừa nhận tỷ lệ đất dành cho giao thông ở Hà Nội chỉ bằng 20-30% so với các nước. Để giải quyết những bức xúc về giao thông đô thị hiện nay, ông Dũng đề nghị Quốc hội sớm thông qua đề án mở rộng Hà Nội trong kỳ họp này, bởi "nếu quy hoạch điều chỉnh địa giới được thông qua sớm thì sẽ là tiền đề để ngành giao thông vận tải có thể xây dựng, điều chỉnh quy hoạch xây dựng phát triển đô thị sớm".
Từ góc độ thông tin, Bộ trưởng Thông tin Truyền thông Lê Doãn Hợp thừa nhận, công tác tuyên truyền về chủ trương mở rộng thủ đô làm chưa tốt nên nhiều người thiếu thông tin, băn khoăn lo ngại. "Một chủ trương lớn là mở rộng thủ đô Hà Nội khi Quốc hội chưa bàn thì ngành truyền thông chưa dám đưa nhiều, sợ cho là cầm đèn chạy trước ôtô, đưa thông tin dọn đường để lái dư luận xã hội", ông Hợp giải thích.
Trước nhiều ý kiến thắc mắc về việc lấy ý kiến nhân dân, Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường giải thích cho đến nay chưa có quy định nào về việc công bố rộng rãi, lấy ý kiến nhân dân, trừ trường hợp đối với việc chia, tách cấp xã, cấp phường, thị trấn. Việc công bố lấy ý kiến nhân dân về quy hoạch chi tiết xây dựng một đề án, một khu đô thị thì lại là vấn đề khác.
"Vấn đề này Luật Xây dựng quy định là trong quá trình lập quy hoạch chi tiết xây dựng, cơ quan lập quy hoạch phải lấy ý kiến của các tổ chức, cá nhân liên quan. Như thế không nên nhầm lẫn giữa việc lấy ý kiến về điều chỉnh địa giới hành chính với việc lấy ý kiến một quy hoạch xây dựng", ông Cường nói.
Để củng cố thêm những lập luận của Chính phủ, Phó thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng lên tiếng khẳng định Chính phủ đã dựa vào tầm nhìn lâu dài để xây dựng thủ đô của một đất nước là trên 100 triệu người và có thể ổn định ở mức 120 đến 130 triệu dân.
Theo đó, thủ đô Hà Nội là đa chức năng, trọng yếu là chính trị, hành chính gắn liền với nó là văn hóa giáo dục, khoa học và kinh tế, đối ngoại. "Hiến pháp năm 1945, hiến pháp năm 1992 sửa đổi, Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị cũng như Pháp lệnh thủ đô đã khẳng định như vậy. Việc đề án mở rộng Hà Nội là phù hợp với các văn bản quy phạm pháp luật", Phó thủ tướng nói và đề nghị tại kỳ họp này, Quốc hội thông qua chủ trương về địa giới hành chính Hà Nội.
"Quốc hội quyết định được thì Chính phủ mới làm được. Còn không thể nói là dừng lại, như vậy sẽ rất phức tạp và công tác tư tưởng sẽ rất khó khăn, chưa nói là sự ngừng trệ về hoạt động của các tỉnh, thành phố mà chúng ta đang dự kiến", ông Hùng nói.