Ông Nguyễn Cẩm Tú cho hay, Từ đầu tháng 3 đến nay, giá xăng dầu thế giới luôn trong xu hướng tăng: giá xăng A92 nhập khẩu luôn dao động trên mức 110 USD/thùng, diesel và dầu hoả trên 128 USD/thùng… Với mức giá nhập khẩu này, các doanh nghiệp đã phát sinh lỗ: xăng A92 lỗ 350 đồng/lít; dầu diesel lỗ 1.400 đồng/lít và dầu hoả lỗ gần 1.000 đồng/lít.

Nhưng đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, khó khăn không chỉ là bị lỗ mà còn nhiều vấn đề khác. Cụ thể như việc bù lỗ giá cho doanh nghiệp. Năm 2006, sau khi Bộ Tài chính đã bù giá cho doanh nghiệp thì vẫn còn 380 tỷ đồng chưa có điều kiện để bù. Năm 2007, tổng số lỗ phát sinh từ kinh doanh dầu mà nhà nước chưa bù được là 12.255 tỷ đồng; đến 31/12/2007, Bộ Tài chính đã bù được 8.345 tỷ đồng, và đã có phương án bù đến 22/3 là 10.300 tỷ đồng. Như vậy, cũng còn 2.000 tỷ đồng vẫ chưa được bù trong năm 2007.

Chỉ riêng 2 tháng đầu năm 2008 đã lỗ 3.561 tỷ đồng. Tính chung lại, đến nay, các doanh nghiệp vẫn còn trên 6.000 tỷ đồng chưa được bù lỗ, đó là chưa kể với mặt hàng xăng, do Nhà nước chưa thực hiện bù nên các doanh nghiệp cũng phát sinh lỗ lên đến hàng ngàn tỷ…

Điều này dẫn các doanh nghiệp đến tình trạng thiếu vốn, khả năng vay vốn ngân hàng rất khó khăn; đồng thời khả năng đàm phán được giá mua thấp cũng rất khó khăn. Bởi vậy, các doanh nghiệp đều rơi vào tình trạng thiếu vốn để nhập khẩu và phải sử dụng uy tín của mình đối với khách hàng nước ngoài để tạm thời “chiếm dụng vốn” để bù phần còn thiếu. Nhưng kéo dài tình trạng Ngân hàng không dám cho vay, doanh nghiệp không có vốn sẽ xảy ra chuyện đứt nguồn cung cấp.

Các Bộ và doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu đều đã có phương án xây dựng Quỹ bình ổn giá nhưng vì sao đến nay, Quỹ này vẫn chưa được triển khai, thưa Thứ trưởng?

Quỹ bình ổn giá là một yếu tố hết sức cần thiết trong tình hình giá thế giới biến động. Vấn đề là phương thức hình thành quỹ như thế nào. Bộ Tài chính, các doanh nghiệp cũng đã có phương án riêng nhưng chưa triển khai được.

Trong điều kiện mặt bằng giá này có chiều hướng tăng, đối với xăng, các doanh nghiệp vẫn phải giữ giá để chờ “thời cơ” được bù; đối với dầu Nhà nước sẽ thực hiện bù. Trong trường hợp từ nay đến tháng 6 và có thể những tháng sau này của năm 2008 (hiện Thủ tướng Chính phủ mới chấp thuận đến tháng 6), nếu giá xăng dầu thế giới giảm xuống dưới mức 105 USD/thùng thì vẫn ổn định giá như hiện nay để các doanh nghiệp có lợi nhuận bù vào số lỗ trước đây.

Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo doanh nghiệp không tăng giá từ nay đến tháng 6/2008 (nếu không có đột biến giá thế giới), phải chăng đã có sự thay đổi về mặt cơ chế đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu trong thời gian tới, thưa Thứ trưởng?

Mục tiêu của Nhà nước là bình ổn giá xăng dầu. Cơ chế mà chúng ta đang làm là cơ chế thị trường có sự điều hành của Nhà nước, nhưng Nhà nước vẫn tiếp tục giữ vai trò điều phối, nhất là trong bối cảnh hiện nay. Các doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu cũng phải có trách nhiệm cùng với Nhà nước thực hiện mục tiêu quan trọng là kiểm soát và kiềm chế lạm phát. Việc giữ giá xăng dầu từ nay đến tháng 6-2008 không có nghĩa là quay trở lại cơ chế cũ mà chỉ thể hiện vai trò của Nhà nước bằng cách tạm thời giãn tiến độ giá thị trường đối với mặt hàng xăng dầu trong giai đoạn khó khăn này. Đối với thuế nhập khẩu, nếu giá dầu thô thế giới ở mức 105 USD/thùng trở lên thì không áp thuế nhập khẩu; còn từ 100 USD/thùng trở xuống thì có thể áp thuế tuỳ hoàn cảnh cụ thể. Mức 105 USD được chọn vì đây là mức mà liên Bộ Công thương và Tài chính đã lấy làm “mặt bằng” khi tiến hành chuyển đối cơ chế kinh doanh xăng dầu ngày 25/2 vừa qua. Diễn biến giá xăng dầu mấy tuần qua cho thấy có xu hướng chỉ dao động quanh mức này.