Vấn đề bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động được Bộ LĐ-TB-XH, Hội Luật gia VN, Tổng liên đoàn Lao động, các tổ chức lao động quốc tế... đặc biệt quan tâm tại cuộc hội thảo về bảo vệ và thúc đẩy quyền của người lao động ở nước ngoài, diễn ra hôm qua 3.3.

Từ tháng 4.2002, VN chính thức khai phá thị trường xuất khẩu lao động tại Malaysia, đến nay có khoảng 130.000 lao động VN sang làm việc tại đây (theo con đường hợp pháp là 110.000 người). Thống kê chính thức cho thấy, từ năm 2004 đến nay đã có 315 người lao động bị chết tại Malaysia, trung bình cứ 6 ngày có 1 người tử vong. Con số này chiếm tỷ lệ 0,24% tổng số lao động VN đã và đang làm việc tại đây. Riêng năm 2007 đã có hơn 100 lao động VN chết tại Malaysia. Đây là những con số cao bất bình thường khi so sánh với các thị trường xuất khẩu lao động khác như Hàn Quốc, Nhật Bản.

Theo Cục Lao động ngoài nước (Bộ LĐ-TB-XH), 1/3 trong số các lao động bị chết nói trên được xếp vào diện đột tử. Đây là một dạng biến chứng của các căn bệnh liên quan đến tim mạch, hô hấp. Điều này càng đặt ra vấn đề phải tìm hiểu nguyên nhân, bởi về nguyên tắc, khi lao động đi xuất khẩu thì phải qua các khâu kiểm tra nghiêm ngặt về sức khỏe. Theo ông Đào Công Hải, Cục phó Cục Quản lý lao động ngoài nước, từ năm 2005, đã có một đoàn công tác đặc biệt do chuyên gia của Bộ LĐ-TB-XH và Bộ Y tế sang Malaysia tìm hiểu nguyên nhân chết, môi trường ăn ở của lao động VN. Nhưng khi kết luận lại chỉ thấy là nguyên nhân đột tử. Mặc dù vậy, một số nhận định ban đầu cũng được đưa ra, đó là do môi trường, khí hậu, công việc, an toàn lao động... của Malaysia chưa phù hợp với người lao động VN dẫn đến nhiều người tử vong. Mặt khác, nhiều lao động sinh hoạt không điều độ, uống rượu nhiều, làm việc quá sức và ăn uống không tốt cũng là những nguyên nhân dẫn đến chết người.

Về nguyên tắc, người lao động khi làm việc tại nước ngoài đều được tham gia nhiều loại hình bảo hiểm, khi xảy ra tử vong đương nhiên sẽ được giải quyết theo từng loại hình bảo hiểm. Ví dụ đối với lao động tử vong do tai nạn lao động sẽ được bồi thường khoảng 6.000 - 7.000 USD. Tuy nhiên, với trường hợp 315 lao động VN chết tại Malaysia, đến nay chỉ có khoảng vài chục trường hợp được nhận khoản tiền này. Đa số gia đình họ chỉ nhận được khoảng 20 - 30 triệu đồng từ hỗ trợ của doanh nghiệp đưa đi, và mức hỗ trợ này là tùy tâm, không có quy định cụ thể.

Bà Alice Chang, đại diện Mạng lưới Công đoàn toàn cầu (Malaysia) cho rằng, VN phải xây dựng mạng lưới công đoàn tại những quốc gia có lao động di trú vì "chúng tôi đã từng nhìn thấy tình trạng lao động nô lệ song không thể giúp được triệt để vì không hiểu ngôn ngữ của người VN". Ông Phạm Quốc Anh, Chủ tịch Hội Luật gia VN kiến nghị các cơ quan chức năng VN phải tìm hiểu, học tập kinh nghiệm các nước trong việc kiểm soát, bảo vệ quyền lợi người lao động, đặc biệt là những lao động đi làm việc tại các gia đình.